Οι Πόλεμοι που Έρχονται

του Πέτρου Νομικού

Τα τελευταία χρόνια, το διεθνές κεφάλαιο ποντάρει εξωφρενικά ποσά στην Τεχνητή Νοημοσύνη, μια τεχνολογία, που για την ώρα εμφανίζει μόνο ζημίες, χάριν ενός μελλοντικού στρατηγικού της πλεονεκτήματος: της κατακόρυφης ανόδου της παραγωγικότητας, που η νέα αυτή φιλοσοφική λίθος του διεθνούς καπιταλισμού επαγγέλλεται. Οι καπιταλιστές ελπίζουν, ότι η αύξηση του όγκου της υπεραξίας συνδυασμένη με τη μείωση του μεταβλητού κεφαλαίου που θα έφερνε η προσδοκώμενη άνοδος της παραγωγικότητας, θα αντιστάθμιζαν τη θηριώδη αύξηση του απαιτούμενου σταθερού κεφαλαίου (παραπάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια μόνο για φέτος σύμφωνα με την Goldman Suchs ⁱ) ώστε, συνολικά, θα έσπρωχναν προς τα πάνω το κλάσμα του μέσου ποσοστού κέρδους, εγκαινιάζοντας έτσι μια νέα ανοδική φάση του καπιταλισμού.

Περιμένοντας ωστόσο να επαληθευτούν αυτές οι προσδοκίες, με τη αυγή του 2026, ο τύπος άρχισε να καταγράφει το χρονικό μιας διαμάχης γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Στο επίκεντρό της η Anthropic, μια από τις ηγετικές εταιρείες του κλάδου και η διοίκηση Trump. Σύμφωνα με τους New York Times : «Η Anthropic είναι μία από τις κορυφαίες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο. Το μοντέλο Claude έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως από το Πεντάγωνο για τη συλλογή πληροφοριών, τον εντοπισμό στόχων, τη χαρτογράφηση επιχειρήσεων και πολλά άλλα. Ωστόσο η διαμάχη […] δεν αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη αυτήν τη στιγμή. Αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί.».

Εταιρείες στην υπεράσπιση της δημοκρατίας έναντι του κράτους ή το αντίστροφο;

Η αντιπαράθεση της  Anthropic με την πορτοκαλί επίδοξη μετενσάρκωση του Λουδοβίκου Βοναπάρτη που ενοικεί στο Λευκό Οίκο, οδήγησε στον χαρακτηρισμό της εταιρείας ως «Κίνδυνο Εφοδιαστικής Αλυσίδας» (supply chain risk) ⁱⁱ. Στα καλιαρντά της Αμερικάνικης διοίκησης ο όρος σημαίνει όχι μόνο τον αποκλεισμό της Anthropic από τις κρατικές προμήθειες των ΗΠΑ, αλλά επίσης και τον αποκλεισμό από τις κρατικές προμήθειες οποιουδήποτε τρίτου μέρους χρησιμοποιεί το λογισμικό της Anthropic. Φυσικά η OpenAI, η κύρια ανταγωνίστρια της Anthropic, έσπευσε να καλύψει το κενό.

Η Αnthropic είχε κερδίσει το 2024 ένα συμβόλαιο συνεργασίας με την αμερικανική κυβέρνηση αξίας 200 εκ. δολαρίων για την ενσωμάτωση του Claude στα αμυντικά και κατασκοπευτικά συστήματα του αμερικανικού κράτους. Ωστόσο, καθώς το συμβόλαιο έπρεπε να ανανεωθεί, η αμερικάνικη κυβέρνηση ανακάλυψε, ότι οι όροι χρήσης αυτού του λογισμικού, όπως περιγράφονταν στο ισχύον συμβόλαιο, περιλάμβαναν δύο απαράδεκτους περιορισμούς.

Το συμβόλαιο με την Anthropic απαγορεύει, πρώτον, να χρησιμοποιηθεί το Claude για μαζική επιτήρηση Αμερικανών πολιτών (μια θεμελιώδης πάντως λειτουργία του αστικού κράτους) και, δεύτερον, να χρησιμοποιηθεί σε αυτόνομα, χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη, θανατηφόρα όπλα.

Η Αμερικανική κυβέρνηση αντιτείνει ότι, μολονότι η ίδια δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει το Claude ούτε για μαζική επιτήρηση πολιτών της ούτε σε αυτόνομα θανατηφόρα όπλα, εντούτοις, η θεσπιστική δημοκρατική αρχή του κράτους δεν μπορεί να επιτρέψει σε μια ιδιωτική εταιρεία να επιβάλει όρους στο κράτος, γι αυτό και αρνήθηκε να ανανεώσει το συμβόλαιο. Αν παίρναμε τοις μετρητοίς αυτές τις δηλώσεις, ο Λευκός Οίκος επικαλείται τον πυρήνα του φιλελεύθερου μοντέλου για το κράτος, που υπαγορεύει, ότι αυτό υπάρχει ως ουδέτερος ρυθμιστής και ακριβώς για να αποκλείει τη δημιουργία κέντρων εξουσίας εκτός της αγοράς. Εάν υπέκυπτε στις ειδικές απαιτήσεις μιας επιχείρησης, όχι μόνο θα την αναγόρευε σε εκτός της αγοράς κέντρο εξουσίας αλλά και θα παραβίαζε την δική του ουδετερότητα έναντι της κοινωνίας των πολιτών, τουτέστιν την ίδια την ουσία του ως συλλογικού καπιταλιστή έναντι των καπιταλιστικών επιχειρήσεων συνολικά.

Από την άλλη μεριά ωστόσο, η κοινή λογική δικαιώνει και την Anthropic. Η δυνατότητα χρήσης εμπορικών και άλλων δεδομένων που συλλέγονται από διάφορες εταιρείες και οργανισμούς για την παρακολούθηση ή τον εντοπισμό οποιωνδήποτε και οσωνδήποτε Αμερικανών δεν είναι διόλου θεωρητική δυνατότητα. Οι αθρόες δολοφονίες αντιπάλων ηγετών από το Ισραηλινό κράτος με drone ή στοχευμένους αεροπορικούς βομβαρδισμούς από τη μια και η ασφυκτική επιτήρηση της Κινεζικής κοινωνίας από το καθεστώς του Πεκίνου από την άλλη, δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία για τους θανάσιμους για τη «δημοκρατία» κινδύνους από την τεχνητή νοημοσύνη, τους οποίους υποδεικνύει η Anthropic. Πράγματι, ξέχωρα μάλιστα από το βεβαρημένο αντιδημοκρατικό μητρώο του Αμερικανικού κράτους, το να υπάρχει καν τέτοια ρεαλιστική δυνατότητα μαζικής επιτήρησης στα χέρια κάποιου, συνιστά αντίφαση εν τοις όροις με την όποια έννοια δημοκρατίας μπορεί κανείς να φανταστεί.

Από την άλλη, τα όπλα τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν κανέναν εκ κατασκευής περιορισμό. Χάρη στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα στα οποία βασίζονται, μπορούν να αναλύσουν πληροφορίες, να επιλέξουν στόχους και να καταστρώσουν σύνθετα σχέδια επίθεσης, «μαθαίνοντας» μάλιστα και αυτοβελτιούμενα, καθώς καταγράφουν και αναλύουν τα δεδομένα των αποτελεσμάτων της χρήσης τους. Η κατασκευή λοιπόν μηχανών που αποφασίζουν για ζωή και για θάνατο ανθρώπων, βάσει ενός ανεξέλεγκτου αυτορρυθμιζόμενου αλγορίθμου, καταλύει κάθε έννοια ανθρωπισμού, καταργώντας δια μιας και την ιδέα-θεμέλιο της πιο γενικής και αφηρημένης έννοιας του ανθρώπινου πολιτισμού.

Στην αντιφατική πραγματικότητα του ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά! Ακόμα κι αν η πρόθεση του αμερικανικού κράτους να μην κατασκευάσει τέτοια όπλα ήταν ειλικρινής, η τεχνολογία του πολέμου κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση και η επιμονή στη διατήρηση του ανθρώπινου παράγοντα στη λήψη της τελικής απόφασης για εξολόθρευση ή όχι του στόχου, θα μείωνε την ταχύτητα απόκρισης στη μάχη και, τελικά, την αποτελεσματικότητα των όπλων που, έτσι κι αλλιώς, θα ήταν ήδη υπό τον μερικό τουλάχιστον έλεγχο της τεχνητής νοημοσύνης.

Απέναντι στην Κίνα η οποία δεν έχει κανέναν ενδοιασμό στη χρήση αυτόνομων όπλων τεχνητής νοημοσύνης και καθώς η φορά του ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού δείχνει προς το ενδεχόμενο ενός πολέμου του οποίου η έκβαση θα κρινόταν από την μαχητική αποτελεσματικότητα των drone, των βαλλιστικών πυραύλων και των άλλων όπλων τεχνητής νοημοσύνης, το να παραχωρήσουν οι ΗΠΑ, για λόγους μάλιστα… ηθικής τάξης και σε μόνιμη βάση, το πλεονέκτημα της πρώτης βολής στον αντίπαλο, ισοδυναμεί με σίγουρη ήττα. Η φορά των πραγμάτων και η λογική της ιμπεριαλιστικής αντιπαλότητας, ανεξάρτητα από προθέσεις και επίκληση αρχών, οδηγεί στην κατασκευή πλήρως αυτόνομων θανατηφόρων όπλων.

Όλοι, από τη δική τους μεριά της αντίφασης φαίνεται να έχουν δίκιο: η αυτοσυντήρηση του αστικού κράτους per se, βρίσκεται στον ακριβή λογικό αντίποδα του δημοκρατισμού που, με τον τρόπο τους, επικαλούνται προσχηματικά τόσο το ίδιο το κράτος όσο και η Anthropic! Γι’ αυτό και η OpenAI, που θέλει να αντικαταστήσει την Anthropic, δεν μπορεί να γεφυρώσει την ασυμφιλίωτη λογική αντίφαση, παρά καταφεύγοντας σε έναν απίστευτα φτηνό και άλλο τόσο υποκριτικό όρο. Αν και η αμερικανική κυβέρνηση ζητάει, σε αντικατάσταση του Claude, αδειοδότηση του αντίστοιχου λογισμικού ChatGPT, «για κάθε νόμιμη χρήση», η OpenAI, δείχνοντας ότι συμμερίζεται τις ανησυχίες της ανταγωνίστριάς της, χορηγεί στο κράτος άδεια χρήσης υπό τον όρο ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί «εκ προθέσεως για εγχώρια επιτήρηση προσώπων και πολιτών». Προφανώς, αν αυτό γίνει «κατά λάθος», αν δηλαδή μπορεί να βρεθεί κάθε φορά ένας αρκετά ψοφοδεής ή αφελής Ντερζιμόρντα που θα διαταχθεί ή θα παραπλανηθεί ώστε να κάνει το «λάθος» και να επωμισθεί το ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου, όλα καλά! Όσο για τα αυτόνομα θανατηφόρα όπλα πρυτάνευσε ο ασυναγώνιστος αμερικανικός πραγματισμός υπαγορεύοντας τη σιωπή στην OpenAI: όταν τα πράγματα πηγαίνουν εκεί όπου πηγαίνουν, προσαρμοζόμαστε˙ τα αφήνουμε να μας πάρουν μαζί τους!

Από πιο κοντά

Η Anthropic και το Claude βρίσκονταν ήδη στα εσώτατα γρανάζια της διοικητικής πολεμικής και κατασκοπευτικής μηχανής του αμερικανικού κράτους. Εδώ και δύο χρόνια το Claude δουλεύει για τη CIA, για το στρατό και τις πολεμικές εκστρατείες των ΗΠΑ, για τον διοικητικό μηχανισμό και την επιβολή των MAGA πολιτικών, όπως και για τα αποσπάσματα θανάτου της ICE. Επιπλέον η ίδια η Anthropic έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου ζητώντας μια «διεθνή συνθήκη μη διάδοσης της τεχνητής νοημοσύνης» κατά το πρότυπο της συνθήκης μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων. Το πρόβλημα που επικαλείται είναι η, πέραν από κάθε ανθρώπινο έλεγχο, δυνατότητα αυτοβελτίωσης των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας ότι, «[α]πό τον Μάιο του 2026, περισσότερο από το 80% του κώδικα που ενσωματώνουμε στη βάση κώδικα της Anthropic έχει συνταχθεί από τον Claude» ⁱⁱⁱ. Όπως δήλωσε ο Jack Clark συνιδρυτής της Anthropic στο BBC «Αυτή τη στιγμή, η βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να διαθέτει πεντάλ γκαζιού αλλά όχι φρένου» ^iv. Μια δήλωση που βρήκε ειρωνική απάντηση από τον David Sacks, πρώην «τσάρο» της αμερικανικής διοίκησης για την τεχνητή νοημοσύνη: «Με άλλα λόγια ζητάτε από την κυβέρνηση να μας σώσει από εσάς!»^v

Το πρώτο ερώτημα θα ήταν λοιπόν, με δεδομένη την εμπλοκή της Anthropic στα ανόσια έργα της κρατικής μηχανής και με επίσης δεδομένη τη θέση της εταιρείας, ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται να υπαχθεί σε ένα διεθνές πλαίσιο κανόνων, προς τι όλες αυτές οι τσιριμόνιες και οι δικαστικές διαμάχες της Anthropic με το αμερικανικό κράτος;

Τα αντιπολιτευόμενα καθεστωτικά ΜΜΕ στις ΗΠΑ, με τη συνήθη αμερικανική μεγαλοστομία, μιλάνε για τη διένεξη αυτή με όρους διαφοράς πολιτικής κουλτούρας: για έναν ακόμα culture-war. ^vi Μια ερμηνεία που ενίσχυσε και ο πολύς υπουργός αμύνης Pete Hegseth, ο οποίος χαρακτήρισε την Anthropic ως woke εταιρεία, στιγματίζοντάς με την πιο ασυγχώρητη ρετσινιά για το αντι-woke κίνημα MAGA. ^{vii  viii}

Η culture-war εξήγηση μας λέει ότι η Anthropic έχει χτίσει τη φήμη μιας εταιρείας υπεύθυνης και ευαίσθητης σε ζητήματα ασφαλείας, μια εταιρική φήμη με την οποία προσέρχεται στην αγορά και την οποία επομένως δεν θα μπορούσε παρά να υπερασπίσει. Μάλιστα, η σθεναρή της στάση απέναντι στον εκβιασμό της αμερικανικής κυβέρνησης και σε πείσμα των 200 εκ δολαρίων που κινδυνεύει να απολέσει, έχει ήδη επιβραβευθεί οικονομικά από τις αυξανόμενες προτιμήσεις των απλών καταναλωτών, εκτοπίζοντας από την πρώτη θέση την ανταγωνίστρια OpenAΙ.
Πρόκειται όμως για μια ελάχιστα πειστική εξήγηση. Δεδομένης της φοράς των πραγμάτων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και της ήδη βαθιάς εμπλοκής της εταιρείας στα μιλιταριστικά ιμπεριαλιστικά κυκλώματα, ποια αλήθεια υπευθυνότητα και ποια ευαισθησία θα είχε να υπερασπίσει τόσο αδιαπραγμάτευτα η Anthropic; Ας παρατηρήσουμε ωστόσο, ότι η Anthropic δεν προσπάθησε να επιβάλει νέους περιορισμούς˙ απλά, αρνήθηκε να άρει αυτούς που ήδη υπήρχαν στο ισχύον συμβόλαιο, αγνοώντας το τελεσίγραφο της κυβέρνησης που έληγε την 28^η Φεβρουαρίου 2026.

Το δεύτερο ερώτημα επομένως είναι γιατί το αμερικανικό κράτος χρειάστηκε δύο χρόνια για να ανακαλύψει ότι το συμβόλαιο με την Anthropic ήταν απαράδεκτο και από θέση αρχών περιοριστικό;

Από μια προσεκτικότερη ματιά στις ενστάσεις της Anthropic δεν θα διέφευγαν κάποια αξιοπερίεργα σημεία:

1. Ο περιορισμός της μαζικής επιτήρησης αφορά αποκλειστικά Αμερικανούς πολίτες. Η Anhtropic δεν έχει καμία αντίρρηση στην οποιασδήποτε κλίμακας παρακολούθηση οποιουδήποτε άλλου, όπου γης, ανθρώπινου στόχου.
2. Ο περιορισμός της μη χρήσης σε αυτόνομα θανατηφόρα όπλα αφορά το σημερινό, χαμηλό ακόμα, επίπεδο αξιοπιστίας της τεχνητής νοημοσύνης, στο οποίο και εστιάζει αποκλειστικά τα επιχειρήματά της η Anthropic. Αφήνει επομένως ανοιχτό το ενδεχόμενο αυτόνομων θανατηφόρων όπλων τεχνητής νοημοσύνης όταν η η αξιοπιστία της φτάσει σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο. Προφανώς, η Anthropic έχει κατά νου το γεγονός ότι, παρόλες τις ασφαλιστικές δικλείδες στα υπό αποκλειστική ανθρώπινη διαχείριση αμυντικά συστήματα, η πιθανότητα να ξεσπάσει παγκόσμιος πόλεμος λόγω αστοχίας υλικού ή απλού ανθρώπινου λάθους δεν είναι μηδενική. Επομένως, εάν η («δημιουργικά») εκτιμώμενη πιθανότητα να πυροδοτηθεί ένα όπλο μαζικής καταστροφής λόγω αστοχίας της τεχνητής νοημοσύνης, μειωνόταν στο επίπεδο της εκτιμώμενης πιθανότητας αντίστοιχου ανθρωπίνου λάθους, τότε όλες οι ενστάσεις που προβάλλει η Anthropic θα έπαυαν να ισχύουν και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε αυτόνομα θανατηφόρα όπλα θα γινόταν αυτομάτως θεμιτή.

Φαίνεται τελικά, ότι οι δύο εταιρείες δεν έχουν και τόσο διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες, αλλά μάλλον κοινή τη συνήθη ανταγωνιστική κουλτούρα του κυνηγητού των κερδών. Ωστόσο ούτε το προπέτασμα καπνού του culture-war ούτε η εξοργιστικά παραπειστική επίκληση των αρχών του δημοκρατισμού και του ανθρωπισμού πάνω στα καπνίζοντα ερείπια της Γάζας και της Δυτικής Όχθης ούτε η ίδια η διαμάχη θα εξηγούνταν από αυτό το συνήθη ανταγωνισμό των κεφαλαίων.

Τι να σημαίνουν όλα αυτά;

Το γεγονός της διένεξης – θα έλεγε κανείς επί ίσοις όροις – μεταξύ του κράτους και του βιομηχανικού κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης παραμένει. Φαίνεται ότι οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και τα κεφάλαια πίσω τους, υπαγορεύουν, ή τουλάχιστον προσπαθούν να υπαγορεύσουν, στο Αμερικανικό κράτος όρους που αφορούν άμεσα την εξωτερική και εσωτερική του πολιτική. Όχι πια όπως το έκανε παραδοσιακά το λόμπυ του πετρελαίου, συγκεκριμένες, ειδικές δηλαδή πολιτικές και συγκεκριμένες ειδικού ενδιαφέροντος χώρες του κατώτερου συνήθως μέρους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Αυτό στο οποίο διεκδικούν λόγο οι μεγάλες εταιρείες της τεχνητής νοημοσύνης, οι λεγόμενες hyperscalers, είναι η στρατηγική ευθύνη της επιτήρησης του προλεταριάτου και οι κανόνες διεξαγωγής του πολέμου που ήταν παραδοσιακά στην αποκλειστική αρμοδιότητα του αστικού κρατικού μηχανισμού και, επομένως, διεκδικούν επίσης μια θέση δίπλα στο κράτος, επί και υπεράνω της τάξης των καπιταλιστών. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης έχουν ή διεκδικούν τον τελευταίο λόγο για τα ίδια τα μέσα της ιμπεριαλιστικής επιβολής και της καπιταλιστικής κυριαρχίας! Διεκδικούν την εξουσία να υπαγορεύουν πώς, σε ποιο βαθμό και πότε επιβάλλεται ο κοινωνικός έλεγχος στο εσωτερικό και πώς το γενικό ιμπεριαλιστικό συμφέρον στο εξωτερικό. Είναι λοιπόν φυσικό οι υπόλοιποι κλάδοι της παραγωγής να αισθάνονται ανασφαλείς, να αισθάνονται ότι χάνουν το μερίδιο ελέγχου των αποφάσεων του κράτους που τους αναλογούσε.

Εδώ και σχεδόν έναν αιώνα το κέντρο λήψης των κρατικών αποφάσεων μετατοπίζεται από την πολιτική (κοινοβούλιο) στα καπιταλιστικά φόρα:

Εμφανίζεται μια συγκεντροποίηση της καπιταλιστικής εξουσίας, εκτός του Κοινο­βούλιου. Πρόκειται για την αληθινή συγκεντροποίηση του χρηματιστικού κεφαλαίου, των μεγάλων τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ομίλων η οποία οργανώνεται. Αν η «Αναλυτική» του Κοινοβούλιου εξέφραζε τη βούληση της βελγικής αστικής τάξης πριν από έναν αιώνα, σήμερα πρέπει πριν απ’ όλα να μελετήσει κανείς την ετήσια έκθεση της Société Générale ή εκείνη που εκδίδει η Brufina […] για να μάθει την πραγματική γνώμη των καπιταλιστών. ^ix

Σήμερα, φαίνεται πως ο τρόπος που οργανώνεται αυτή η «συγκεντροποίηση του χρηματιστικού κεφαλαίου» τείνει να στενέψει ακόμα περισσότερο το κέντρο της λήψης των αποφάσεων. Η πολιτική αναστάτωση που παρατηρούμε στις ΗΠΑ σχετίζεται με τις ελπίδες για ανάκαμψη της κερδοφορίας που έχουν εναποτεθεί στην τεχνητή νοημοσύνη και στο, όλα για όλα, ποντάρισμα στη χρηματιστηριακή φούσκα που αυτές έχουν δημιουργήσει. Αυτοί καθαυτοί οι σχεδιασμοί, αλλά και η ίδια η λογική που τους διέπει, κάνουν αναγκαία μια νέα ισορροπία μεταξύ των αντικρουόμενων καπιταλιστικών συμφερόντων στο πλαίσιο του εθνικού κράτους αλλά και σε αυτό των διεθνών κέντρων εξουσίας.

Είτε όμως η χρηματιστηριακή φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης σκάσει είτε όχι ^x, είτε επικρατήσει τούτη ή εκείνη μερίδα του κεφαλαίου για την εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους αυτού του κόσμου, ο καυγάς των ελεφάντων αποβαίνει πάντα εις βάρος τους˙ σημαίνει περισσότερα δεσμά, περισσότερη εκμετάλλευση, περισσότερη καταπίεση, περισσότερους πολέμους, περισσότερους αποκλεισμούς και ακόμα περισσότερη καταστροφή του πλανήτη ^xi.

Οι αποπάνω ερίζουν για το ποιος θα έχει τον έλεγχο της τεχνητής νοημοσύνης και θα αποφασίζει για το πώς το ιμπεριαλιστικό σύστημα θα επιτηρεί τους αποκάτω και το πώς θα καταστρέφει τις πλεονάζουσες άψυχες και έμψυχες παραγωγικές δυνάμεις της δομικής κρίσης του. Για τους αποκάτω, δεν συνιστά επιλογή το αν θα χειρίζονται άνθρωποι ή μηχανές τα κανόνια ή τα drone που θα τους αφανίζουν. Ο καυγάς των αποπάνω θέτει ωμά και επί τάπητος το ζήτημα της επιβίωσης για το προλεταριάτο και τους καταπιεσμένους αυτού του κόσμου˙ κάνει επιτακτικότερη και ακόμα πιο επείγουσα την ανάγκη να περάσει αυτή η τεχνολογία, όπως και όλες οι υπόλοιπες, στα χέρια και για τα συμφέροντά της κοινωνικής πλειοψηφίας, την ανάγκη για την ανατροπή του καπιταλισμού, για την παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση.