του Nίκου Ταμβακλή
Μετά την άνοδο Χίτλερ στην γερμανική καγκελαρία στις 30 Ιανουαρίου του 1933, οι ακροδεξιές και φασιστικές οργανώσεις που υπήρχαν στη Γαλλία από την προηγούμενη δεκαετία, εμπνεόμενες κυρίως από τον ιταλικό φασισμό, γνωρίζουν σημαντική άνοδο. Τώρα εμφανίζονται και νέες, που έχουν ως πρότυπο το ναζιστικό κόμμα της Γερμανίας. Εκμεταλλεύονται την απόγνωση των λαϊκών στρωμάτων από την οικονομική κρίση και την οργή από τα σκάνδαλα των πολιτικών. Οργανώνουν πολιτοφυλακές, χωρίς όμως καμιά από αυτές να αποκτά μέγεθος και απήχηση συγκρίσιμη με αυτές του ναζιστικού κόμματος της Γερμανίας.
Η μεγαλύτερη ακροδεξιά οργάνωση στη Γαλλία εκείνη την περίοδο είναι η Croix de Feu (Πύρινος Σταυρός) του συνταγματάρχη ντε λα Ροκi. [Αργότερα, το 1936 η οργάνωση αυτή θα εξελιχθεί στο πιο μετριοπαθές εθνικιστικό PSF (Parti Social Français – Γαλλικό Κοινωνικό Κόμμα), το οποίο θεωρείται από πολλούς ιστορικούς, πρόδρομος του γκωλισμού.]
Με το ξέσπασμα του περιβόητου σκανδάλου Σταβίσκιii, αποκαλύπτονται διαπλεκόμενοι πολλοί υπουργοί της κυβέρνησης, προσωπικότητες της δημόσιας ζωής και υψηλόβαθμα στελέχη του τραπεζικού τομέα. Στις 8 Ιανουαρίου του 1934, ο Σταβίσκι βρέθηκε νεκρός από πυροβολισμό και ο θάνατός του αποδόθηκε σε δολοφονική ενέργεια της αστυνομίας, υποκινούμενης από την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση του ριζοσπάστη Καμίλ Σωτάνiii πέφτει για να τη διαδεχτεί του Εντουάρ Νταλαντιέiv, ριζοσπάστη της αριστερής πτέρυγας. Ο Νταλαντιέ θα προχωρήσει στις 3 Φεβρουαρίου στην ανακοίνωση της μετάθεσης του διοικητή της αστυνομίας του Παρισιού Ζαν Σιαπv, στο Μαρόκο. Ο Σιαπ ήταν γνωστός για τις ακροδεξιές του απόψεις και κατηγορούνταν για υπόθαλψη ακροδεξιών οργανώσεων, αλλά και για εμπλοκή στο σκάνδαλο Σταβίσκι.
Με αφορμή την ανακοίνωση της μετάθεσης του Σιαπ, οι ακροδεξιές και φασιστικές οργανώσεις και ομάδες θα συντονιστούν και, στις 6 Φεβρουαρίου του 1934, θα διοργανώσουν μια διαδήλωση μπροστά στο κοινοβούλιο που θα εξελιχθεί σε σφοδρή σύγκρουση με την αστυνομία στην πλατεία Κονκόρντ, με αποτέλεσμα 14 νεκρούς και 1000 τραυματίες. Οι βίαιες διαδηλώσεις θα συνεχιστούν και τις επόμενες μέρες ανεβάζοντας τον αριθμό των νεκρών συνολικά σε 30. Η κυβέρνηση Νταλαντιέ θα πέσει με τη σειρά της και θα κληθεί ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας Γκαστόν Ντουμέργκvi να σχηματίσει κυβέρνηση «εθνικής ενότητας», στην οποία συμμετέχουν τελικά προσωπικότητες της δεξιάς και ορισμένοι προσκείμενοι στην ακροδεξιά (Φιλίπ Πεταίνvii, Πιερ Λαβάλviii).
Η γαλλική εργατική τάξη είχε συγκλονιστεί από την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία και την ολοκληρωτική συντριβή των ισχυρών συνδικαλιστικών οργανώσεων και των δύο μεγάλων κομμάτων της γερμανικής εργατικής τάξης. Μια συντριβή που σε μεγάλο βαθμό οφειλόταν στην σεχταριστική πολιτική της «τρίτης περιόδου» της Κομιντέρν. Τώρα, και στη Γαλλία διαφαινόταν ο θανάσιμος κίνδυνος από τη δυναμική εμφάνιση των φασιστικών και ακροδεξιών συμμοριών. Επιπλέον η κυβέρνηση Ντουμέργκ, με τη σύνθεση του υπουργικού της συμβουλίου, έκλεινε ενθαρρυντικά το μάτι στην ακροδεξιά. Αμέσως μετά τα γεγονότα της 6ης Φεβρουαρίου, σχηματίζονται αυθόρμητα αντιφασιστικές επιτροπές στις οποίες συμμετέχουν μέλη από όλα τα αριστερά κόμματα και τις οργανώσεις, εκτός από το PC.
Από τη πλευρά του, το PC [Κομμουνιστικό Κόμμα], μαζί με την ελεγχόμενη από το ίδιο CGTU [Ενιαία Γενική Εργατική Συνομοσπονδία], αρχικά θα πραγματοποιήσει στις 9 Φεβρουαρίου μια δική του αντιφασιστική συγκέντρωση στην Πλας ντε λα Ρεπιμπλίκ. Το SFIO [Σοσιαλιστικό Κόμμα] περιορίζεται να αναμεταδώσει το κάλεσμα της CGT [Γενική Εργατική Συνομοσπονδία] για μια γενική απεργία και διαδήλωση, στις 12 Φεβρουαρίου. Τότε, η ηγεσία του PC αποφασίζει να συμμετάσχει και σε αυτή την κινητοποίηση, διοργανώνοντας μια ξεχωριστή διαδήλωση-πορεία. Όμως, εκείνη την ημέρα συμβαίνει κάτι το πρωτοφανές: οι εργάτες εγκαταλείπουν μαζικά και αυθόρμητα τις γραμμές του PC και προσχωρούν στη διαδήλωση της CGT και του SFIO φωνάζοντας «Ενότητα! Ενότητα!» και απαιτώντας να πραγματοποιηθεί μια κοινή πορεία. Πρόκειται για την πρώτη εκδήλωση της μαζικής αυτενέργειας της εργατικής βάσης απέναντι στους γραφειοκρατικούς κομματικούς μηχανισμούς. Στα επόμενα 2-3 χρόνια, η μαζική αυτενέργεια θα παίρνει κατά διαστήματα εκρηκτικές διαστάσεις και στην κορύφωσή της, τον Μάϊο-Ιούνιο του 1936, θα απειλήσει να υπερβεί τις συνδικαλιστικές και κομματικές συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες.
Η δημιουργία του Λαϊκού Μετώπου
Στις 26 Ιουνίου του 1934, ο Μωρίς Τορέζ, που μόλις επέστρεψε από τη Μόσχα, σε μια ομιλία του στο συνέδριο του PC στο Ιβρί-συρ-Σεν (Ivry-sur-Seine) ανακοινώνει στο έκπληκτο σώμα του συνεδρίου ένα κάλεσμα προς τους σοσιαλιστές για ενότητα στη δράση. Η Κομιντέρν εγκαταλείπει την πολιτική της «τρίτης περιόδου» για να υιοθετήσει την πολιτική των Λαϊκών Μετώπων. Μετά από ένα μήνα, στις 27 Ιουλίου, θα υπογραφεί μεταξύ του PC και του SFIO ένα «σύμφωνο ενότητας στην αντιφασιστική δράση». Η πολιτική αυτή θα φέρει σημαντικά εκλογικά κέρδη στο PC κατά τις δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου.
Εν τω μεταξύ, από τον Ιούνιο του 1934, ο Λέον Τρότσκι θα προτείνει τη λεγόμενη «γαλλική στροφή», την ένταξη των τροτσκιστών της League Communiste (το γαλλικό τμήμα της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης) στο SFIO. Η ηγεσία της οργάνωσης διχάστηκε. Ο Ρεϊμόν Μολινιέ υποστήριξε την πρόταση του Τρότσκι, ο Πιερ Ναβίλ ήταν αντίθετος και ο Πιερ Φρανκ ταλαντευόταν. Τελικά, τον Αύγουστο, η πλειοψηφία της League Communiste θα ψηφίσει τη διάλυσή της μέσα στο SFIO, όπου θα σχηματίσει την Ομάδα των Μπολσεβίκων-Λενινιστών (Groupe Bolchevik-Leniniste, GBL).
Ο Μωρίς Τορέζ, στις 24 Οκτωβρίου, θα προκαλέσει τώρα μια έκπληξη στους σοσιαλιστές συμμάχους του: θα εισηγηθεί «τη συμμαχία των μεσαίων τάξεων με την εργατική τάξη», μια έμμεση αλλά σαφή έκκληση προς το Ριζοσπαστικό Κόμμα. Ο Τορέζ θα προσπαθήσει να τη δικαιολογήσει με το γεγονός ότι στις δημοτικές εκλογές η ακροδεξιά προσέλκυσε ψηφοφόρους από τους Ριζοσπάστες και αυτό θα πρέπει να αποτραπεί. Αρχικά, οι Ριζοσπάστες οι οποίοι συμμετέχουν στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας», απορρίπτουν κάθε συνεργασία με το Λαϊκό Μέτωπο. Ωστόσο οι πιέσεις που δέχεται από τη βάση υποχρεώνουν τελικά τον Εντουάρ Εριό, τον Ιούνιο του 1935, να αποδεχθεί την πρόταση.
Άλλωστε, μετά την επίσκεψη του υπουργού εξωτερικών Πιερ Λαβάλ στη Μόσχα, τον Μάιο του 1935, και την υπογραφή του Γαλλο-σοβιετικού συμφώνουix, το PC θα υπερψηφίσει τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς και θα υιοθετήσει εκείνες τις πατριωτικές θέσεις που βρίσκουν θετική ανταπόκριση στους Ριζοσπάστες.
Η ηγεσία του PC δεν θα τσιγκουνεύεται πλέον τους κολακευτικούς επαίνους προς τους φθαρμένους και απαξιωμένους ριζοσπάστες πολιτικούς, αποκαλώντας τους «κληρονόμους της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης» και «εκπροσώπους της μεσαίας τάξης που είναι αλληλέγγυα με το προλεταριάτο».
Στις 14 Ιουλίου του 1935 (εθνική επέτειος – άλωση της Βαστίλης) πραγματοποιήθηκε η τεράστια αντιφασιστική διαδήλωση που συγκέντρωσε ένα πλήθος 500.000 ανθρώπων για να βαδίσουν πάνω στην ίδια διαδρομή που ακολούθησε η διαδήλωση της 12ης Φεβρουαρίου 1934, από τη Βαστίλη στην Πλας ντε λα Νασιόν. Συμμετέχουν περίπου πενήντα κόμματα και οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των PC, SFIO, Ριζοσπαστικού Κόμματος, CGT, CGTU, οργανώσεων νεολαίας, αγροτών και βετεράνων. Στο τέλος, οι εκπρόσωποι των κομμάτων και των οργανώσεων θα δώσουν τον όρκο της Λαϊκής Συσπείρωσης (Rassemblement Populaire) και θα συγκροτηθεί μια κοινή επιτροπή για την κατάρτιση ενός προγράμματος εν όψει των βουλευτικών εκλογών της άνοιξης του 1936.
Το πρόγραμμα του Λαϊκού Μετώπου
Όπως είναι επόμενο, το πρόγραμμα στον τομέα της οικονομίας θα είναι το προϊόν μιας αμήχανης προσπάθειας συμβιβασμού ανάμεσα στον οικονομικό φιλελευθερισμό των Ριζοσπαστών και στις αντιλήψεις του κρατικού παρεμβατισμού του SFIO. Το PC δεν πιέζει ιδιαίτερα για φιλεργατικές μεταρρυθμίσεις, καθώς θεωρεί ότι δεν πρέπει να απωθήσει τα μεσαία στρώματα, ενώ το βασικό του ενδιαφέρον είναι να προωθηθεί εκείνη η εξωτερική πολιτική που θα εξυπηρετεί καλύτερα τη σταλινική γραφειοκρατία. Τελικά, προτείνεται ένα μετριοπαθές και γενικόλογο πρόγραμμα που επιθυμεί την αντιμετώπιση της κρίσης με την επίτευξη «λύσεων για τις πιο κραυγαλέες κοινωνικές αδικίες […], χωρίς να αγγίζει τις δομές της κοινωνίας»: τη μεταρρύθμιση της Τράπεζας της Γαλλίας «σύμφωνα με το παράδειγμα του Ρούσβελτ στις ΗΠΑ» προκειμένου να επιτευχθεί μια ανάκαμψη μέσω της κατανάλωσης, τον σχεδιασμό μεγάλων δημόσιων έργων κοινής ωφέλειας, τη σύσταση μιας εθνικής υπηρεσίας για τη ρύθμιση της αγοράς των σιτηρών κλπ.
Στην εργασιακή νομοθεσία συμφωνείται η δημιουργία «εθνικού ταμείου ανεργίας» και συνταξιοδοτικού προγράμματος για τους ηλικιωμένους εργαζόμενους και η «μείωση της εργάσιμης ημέρας», ωστόσο στο τελικό κείμενο αφαιρείται η διατύπωση, «μείωση της εργάσιμης εβδομάδας χωρίς μείωση του εβδομαδιαίου μισθού».
Κάτω από το σύνθημα «Ψωμί, Ειρήνη, Ελευθερία», προτείνεται ο αφοπλισμός των φασιστικών πολιτοφυλακών, η υποχρέωση των εφημερίδων να δημοσιεύουν τις πηγές των χρηματοδοτήσεών τους, η κατοχύρωση των συνδικαλιστικών ελευθεριών, η απαλλαγή της εκπαίδευσης από τον θρησκευτικό προσηλυτισμό.
Το πρόγραμμα δεν τολμά να αγγίξει καθόλου το καυτό ζήτημα της αποικιακής πολιτικής, αλλά ούτε και να προτείνει κάποια πολιτική για την αντιμετώπιση της γενικής επέλασης του ναζισμού στην Ευρώπη.
Προκειμένου να τηρήσουν τα προσχήματα, τα κόμματα συμφωνούν στον πρώτο γύρο των βουλευτικών εκλογών να κατέβει το κάθε κόμμα με το δικό του πρόγραμμα και το κοινό πρόγραμμα να τα δεσμεύει μόνο στον δεύτερο γύρο.
Όμως, η εργατική τάξη ερμηνεύει την επίτευξη της ενότητας με τον δικό της τρόπο και τη διαπερνά μια γενική ευφορία. Η μεγάλη πλειοψηφία των εργατών δεν πρόκειται, προς το παρόν τουλάχιστον, να λεπτολογήσουν τις ασάφειες και τις ανεπάρκειες του προγράμματος, καθώς θεωρούν ότι ανοίγεται μπροστά τους μια νέα περίοδος ελπίδας, μεγάλων προσδοκιών και ευκαιριών. Αυτό που, σύμφωνα με τον Πιερ Μπρουέ, θα κινήσει το «επαναστατικό ρεύμα» που βρίσκεται «βαθιά μέσα στην εργατική τάξη», δεν είναι η προοπτική των μεταρρυθμίσεων, αλλά τίποτε λιγότερο από την προσδοκία της κοινωνικής χειραφέτησης.
Εν τω μεταξύ, οι τροτσκιστές της Groupe Bolchevik-Leniniste (GBL), ήδη από τον Ιούνιο του 1935, στο συνέδριο του SFIO της Μιλούζ, έχουν ξεκινήσει μια καμπάνια ενάντια στην ένταξη του κόμματος των Ριζοσπαστών στο Λαϊκό Μέτωπο. Ο Τρότσκι τους καλεί να εγκαταλείψουν το SFIO και να αναπτύξουν ανεξάρτητα την πολιτική τους δράση.
Οι εκλογές του 1936 και η κυβέρνηση Μπλουμ
Οι βουλευτικές εκλογές του 1936 έγιναν σε δύο γύρους, στις 26 Απριλίου και στις 3 Μαΐου. Οι γυναίκες δεν έχουν ακόμη δικαίωμα ψήφου ή εκλογής. Τα τελικά αποτελέσματα:
SFIO : 1.878.513 ψήφους (19,18%) και 149 έδρες, παρά την απώλεια 100.000 περίπου ψήφων σε σχέση με τις εκλογές του 1932, παραμένει η κύρια εκλογική δύναμη του Λαϊκού Μετώπου.
PC : 1.492.020 ψήφους (15,23%) και 72 έδρες, σχεδόν διπλασίασε τη δύναμή του, σημειώνοντας μια αύξηση κατά 700.000 ψήφους.
Ριζοσπάστες : 1.486.464 (15,17%) και 115 έδρες, είχαν τις σημαντικότερες απώλειες, σχεδόν 350.000 ψήφους.
Σοσιαλιστική Ρεπουμπλικανική Ένωση (Union Socialiste Republicaine – ένας ευκαιριακός σχηματισμός κεντροαριστερών κομμάτων): 648.406 ψήφους (6,62%) και 44 έδρες.
Κόμμα Προλεταριακής Ενότητας (Parti d’ Unité Prolétarienne – σχηματισμός από δεξιές αποχωρίσεις και διασπάσεις του PC κατά τη δεκαετία του 1920): 184.765 ψήφους (1,89%) και 6 έδρες.
Συνολικά, τα κόμματα του Λαϊκού Μετώπου συγκέντρωσαν 5.690.168 ψήφους, ποσοστό 57,78% και 386 έδρες. Αποτελούν την πλειοψηφία του κοινοβουλίου των 608 εδρών.
Τα κόμματα της κοινοβουλευτικής δεξιάς συγκέντρωσαν συνολικά 4.105.435 ψήφους, ποσοστό 41,69% και 224 έδρες.
Ωστόσο, οι Ριζοσπάστες, παρά τις μεγάλες εκλογικές τους απώλειες, χάρις στους 115 βουλευτές τους, αναδεικνύονται ρυθμιστικός παράγοντας για την κυβέρνηση Μπλουμ. Η κυβέρνηση θα σχηματιστεί τελικά από Σοσιαλιστές και Ριζοσπάστες υπουργούς, με την υποστήριξη του PC, που δεν συμμετέχει άμεσα στην κυβέρνηση.
Ο Λεόν Μπλουμ, στις 31 Μαΐου, στην ομιλία του στο Εθνικό Συμβούλιο του SFIO θα προσδιορίσει, πέρα από κάθε αμφιβολία, τον χαρακτήρα της κυβέρνησης:
« … όχι μόνο το Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν είχε την πλειοψηφία, αλλά ούτε [συνολικά] τα προλεταριακά κόμματα την είχαν. Δεν υπάρχει σοσιαλιστική πλειοψηφία· δεν υπάρχει προλεταριακή πλειοψηφία. Υπάρχει η πλειοψηφία του Λαϊκού Μετώπου, το πρόγραμμα του οποίου είναι ο κοινός γεωμετρικός τόπος [των κομμάτων] του Λαϊκού Μετώπου. Η εντολή μας, το καθήκον μας, είναι να ολοκληρώσουμε και να εκτελέσουμε αυτό το πρόγραμμα. Συνεπώς, θα ενεργήσουμε εντός του σημερινού [κοινωνικού] καθεστώτος, του ίδιου καθεστώτος του οποίου τις αντιφάσεις και τις ανισότητες έχουμε αναδείξει καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής μας εκστρατείας».
Ο Μπλουμ θα αναλάβει Πρωθυπουργός στις 4 Ιουνίου, ακριβώς στη μέση του μεγάλου κύματος των καταλήψεων των εργοστασίων του Μαΐου-Ιουνίου, και θα συγκροτήσει κυβέρνηση από 20 Σοσιαλιστές και 13 Ριζοσπάστες υπουργούς και υφυπουργούς. Ανάμεσά τους και οι φθαρμένοι «βαρόνοι» του Ριζοσπαστικού Κόμματος που παραμένουν στις προηγούμενες κυβερνητικές θέσεις τους : Καμίλ Σωτάν (Υπουργός Επικρατείας), Υβόν Ντελμπόx (Υπουργός Εξωτερικών) και Εντουάρ Νταλαντιέ (Αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου και Υπουργός Άμυνας).
Κάτω από την ασφυκτική πίεση των επιθέσεων της δεξιάς, τον πληθωρισμό που άρχισε να καλπάζει από το φθινόπωρο και την αναστολή των μεταρρυθμίσεων, στην οποία αναγκάστηκε το Φεβρουάριο του 1937, η κυβέρνηση Μπλουμ θα παραιτηθεί ένα χρόνο αργότερα, στις 21 Ιουνίου 1937.
Θα την διαδεχθούν μια σειρά από κυβερνήσεις του Λαϊκού Μετώπου που θα ακυρώσουν σταδιακά όλες τις μεταρρυθμίσεις της πρώτης κυβέρνησης Μπλουμ, και η τελευταία θα παραχωρήσει τις πλήρεις συντακτικές εξουσίες στον Πεταίν για να ξεκινήσει το ντροπιαστικό καθεστώς του Βισύ. Αυτές οι διαδοχικές κυβερνήσεις είναι:
- οι δύο κυβερνήσεις Σωτάν (22 Ιουνίου 1937- 10 Μαρτίου 1938)
- η μικρή επάνοδος μιας κυβέρνησης Μπλουμ (13 Μαρτίου – 8 Απριλίου 1938)
- οι τρεις κυβερνήσεις Νταλαντιέ (12 Απριλίου 1938 – 20 Μαρτίου 1940)
- η κυβέρνηση Πωλ Ρεϊνώxi (21 Μαρτίου – 16 Ιουνίου 1940)
- για να καταλήξουν στην κυβέρνηση του Πεταίν (16 Ιουνίου – 10 Ιουλίου 1940).
Τα γεγονότα Μαΐου-Ιουνίου 1936
Μια βδομάδα μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των βουλευτικών εκλογών του 1936, στις 11 Μαΐου, ξέσπασαν οι πρώτες απεργίες στα εργοστάσια αεροσκαφών, Μπρεγκέ στη Χάβρη και Λατεκιέρ στην Τουλούζη, με το αίτημα της επαναπρόσληψης των εργατών που είχαν απολυθεί επειδή συμμετείχαν στην απεργία της Πρωτομαγιάς. Μετά από μια νύχτα κατάληψης των εργοστασίων, μιας κινητοποίησης αλληλεγγύης των λιμενεργατών, και την αποτυχία της αστυνομίας να τα εκκενώσει, τα αιτήματα ικανοποιούνται. Τότε, οι απεργίες με καταλήψεις των εργοστασίων και εκλογές απεργιακών επιτροπών εξαπλώνονται σαν πυρκαγιά στην επαρχία της βόρειας Γαλλίας, από τη μια επιχείρηση στις γειτονικές της. Οι εργάτριες συμμετέχουν επίσης με καταλήψεις σε εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας και τροφίμων.
Στις 24 Μαΐου, στο Παρίσι, στη διαδήλωση και πορεία που γίνεται κάθε χρόνο προς το Τείχος των Κομμουνάρων (Mur des Fédérés, όπως ονομάζεται το τμήμα του τοίχου του περιβόλου του νεκροταφείου Père-Lachaise, μπροστά στο οποίο εκτελέστηκαν οι 147 κομμουνάροι μαχητές τον Μάιο του 1871), συγκεντρώθηκε ένα τεράστιο ενθουσιώδες πλήθος 600.000 ανθρώπων, για να αποτίσει φόρο τιμής. Την επόμενη ημέρα ξεκίνησαν πολυάριθμες απεργίες με καταλήψεις στην περιοχή του Παρισιού. Εργοστάσια αυτοκινήτων και αεροσκαφών μπαίνουν στο χορό: Νιεπόρ (Nieuport), Λαβαλέτ (Lavalette), Χότσκις (Hotchkiss), Σωτέρ-Αρλέ (Sautter-Harlé), Λιορέ-Ολιβιέ (Lioré-Ollivier), Φαρμάν (Farman). Στις 28 Μαΐου απεργούν οι 30.000 εργάτες της Ρενώ στο Μπιγιανκούρ.
Στις 27 Μαΐου, σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Le Populaire με τίτλο το περίφημο «όλα είναι δυνατά», ο Μαρσώ Πιβέρ, ο ηγέτης της σοσιαλιστικής τάσης La Gauche Révolutionnaire, προτρέπει τον Λεόν Μπλουμ να βασιστεί στο εργατικό κίνημα για να προχωρήσει σε μια πραγματική κατάκτηση της εξουσίας.
Η ηγεσία του PC φαίνεται αιφνιδιασμένη από την έκταση και τη δυναμική των κινητοποιήσεων. Η L’Humanité θα γράψει για πρώτη φορά σχετικά με αυτές στις 24 Μαΐου, στην πέμπτη σελίδα, αναφέροντας απλώς «μια εξαιρετική σειρά νικών σημειώθηκε στα εργοστάσια της αεροπορίας».
Η ηγεσία της CGT δραστηριοποιείται για να επιτύχει κάποιους συμβιβασμούς με τους εργοδότες και να κατευνάσει προσωρινά τις κινητοποιήσεις. Το απεργιακό κύμα μοιάζει προς στιγμή να υποχωρεί την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου. Την 1η Ιουνίου, στην περιοχή του Παρισιού υπάρχουν μόνο 10 εργοστάσια κατειλημμένα.
Ωστόσο, η απεργία ξαναρχίζει δυναμικά. Την Τρίτη 2 Ιουνίου, 66 εργοστάσια καταλήφθηκαν το μεσημέρι και 150 το βράδυ. Η Ρενώ και η Σιτροέν επαναλαμβάνουν την απεργία τους στις 4 Ιουνίου. Η απεργία εξαπλώνεται πλέον σε όλη την επαρχία: απεργούν χημικές βιομηχανίες, τροφίμων, υφασμάτων, επίπλων, πετρελαίου, μεταλλουργίας, αλλά και ορισμένα ορυχεία. Στους κατειλημμένους χώρους δουλειάς θα οργανωθούν μουσικές εκδηλώσεις, χοροί και θεατρικές παραστάσεις. Οι απεργοί υπολογίζονται σε 2 εκατομμύρια, οι επιχειρήσεις που απεργούν στις 12.000 περίπου, από τις οποίες οι 9.000 βρίσκονται σε κατάληψη. Από τις 5 Ιουνίου κινητοποιούνται κλάδοι που δεν είχαν ποτέ απεργήσει, όπως οι εφημεριδοπώλες, οι ιδιοκτήτες περιπτέρων, οι ιδιωτικοί υπάλληλοι, το προσωπικό αιθουσών παραστάσεων, οι σερβιτόροι, οι κομμωτές, αλλά και οι αγρότες.
Ο Μπλουμ θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με αντιπροσωπεία των εργοδοτών, τη νύχτα της 4ης Ιουνίου, την ίδια μέρα με την επίσημη ανάληψη της πρωθυπουργίας. Στις 5 Ιουνίου θα καταθέσει νομοσχέδια που παρέχουν στους εργαζόμενους:
- άδειες μετ’ αποδοχών (δύο εβδομάδες – για πρώτη φορά στη Γαλλία),
- 40ωρη εβδομάδα εργασίας με αμοιβή 48 ωρών,
- συλλογικές διαπραγματεύσεις,
- την κατάργηση των νομοθετικών διαταγμάτων του 1935 σχετικά με τις μειώσεις των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων και τους φόρους επί των συντάξεων των βετεράνων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι εργοδότες δεν απαιτούν την άμεση εκκένωση των εργοστασίων και συμφωνούν για αυξήσεις μισθών και συλλογικές συμβάσεις. Στις 5 Ιουνίου, το μεσημέρι, ο Μπλουμ κάνει έκκληση από ραδιοφώνου προς τους εργάτες «να εμπιστευθούν το νόμο για όσες αξιώσεις μπορούν να διευθετηθούν νόμιμα και να επιδιώξουν τις υπόλοιπες με ηρεμία, αξιοπρέπεια και πειθαρχία». Στις 7 Ιουνίου το μεσημέρι θα ξεκινήσουν επίσημα οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της συνομοσπονδίας των εργοδοτών CGPF (Confédération Générale de la Production Française) και της CGT, στο Μέγαρο Ματινιόν (Matignon), όπου έχει εγκατασταθεί ο Λεόν Μπλουμ. Οι συμφωνίες θα ανακοινωθούν το πρωί της Δευτέρας 8 Ιουνίου και περιλαμβάνουν:
• τη νομιμοποίηση του δικαιώματος της απεργίας,
• την άρση όλων των εμποδίων στην οργάνωση των συνδικάτων (συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να έχουν εκπροσώπους, που εκλέγονται με μυστική ψηφοφορία και οι οποίοι δεν μπορούν να απολυθούν χωρίς την έγκριση της επιθεώρησης εργασίας),
• και μια γενική αύξηση των μισθών 7-12% για όλους τους εργαζόμενους.
Όμως, το απεργιακό κίνημα όχι μόνο δεν κάμπτεται από την ανακοίνωση της κατάθεσης των νομοσχεδίων και των συμφωνιών του Ματινιόν, αλλά αντίθετα επεκτείνεται σε νέους κλάδους. Την επόμενη εβδομάδα απεργούν οι εργαζόμενοι στα πολυκαταστήματα και οι οικοδόμοι. Τότε κινητοποιούνται οι κομματικοί μηχανισμοί του PC και του SFIO καθώς και οι συνδικαλιστές της CGT για να ελέγξουν και να εκτονώσουν την κατάσταση.
Ο Μορίς Τορέζ, το βράδυ της Πέμπτης 11 Ιουνίου, σε μια συγκέντρωση κομματικών στελεχών στο γυμναστήριο Ζαν Ζωρές, θα εκστομίσει την περιβόητη φράση: «Πρέπει να ξέρεις πώς να τερματίσεις μια απεργία μόλις επιτευχθεί ικανοποίηση των αιτημάτων», ενώ αναφερόμενος στο άρθρο του Πιβέρ, θα απαντήσει ορθά-κοφτά ότι: «Δεν είναι όλα δυνατά». Το δεύτερο απεργιακό κύμα θα αρχίσει να υποχωρεί.
Από τη μεριά του, ο γενικός γραμματέας της CGT, ο Λεόν Ζουώxii, στις 15 Ιουνίου, θα ομολογήσει τον αρχικό αιφνιδιασμό του συνδικαλιστικού μηχανισμού: «το κίνημα ξεκίνησε χωρίς κανείς να γνωρίζει πώς ακριβώς και πού».
Ένα τρίτο κύμα απεργιών ξέσπασε στα τέλη Ιουνίου-αρχές Ιουλίου, σε τομείς που δεν είχαν συμμετάσχει σημαντικά στις προηγούμενες κινητοποιήσεις, είτε γιατί ελέγχονταν πιο στενά από τον συνδικαλιστικό μηχανισμό της CGT, είτε γιατί αφορούσαν μικρές επιχειρήσεις, οι ιδιοκτήτες των οποίων δεν συμφωνούσαν με την αύξηση των μισθών.
Στις κινητοποιήσεις του Μαΐου-Ιουνίου δεν θα συμμετάσχουν οι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα, στους σιδηροδρόμους και στην εκπαίδευση, τομείς που ελέγχονται σχεδόν απόλυτα από την συνδικαλιστική γραφειοκρατία της CGT.
Σημειώσεις
i François de La Rocque (1885 – 1946), στρατιωτικός, πολέμησε στην Αλγερία το 1912, στο Μαρόκο το 1914, στο δυτικό μέτωπο του Α΄ΠΠ το 1915, στην Πολωνία το 1921 εναντίον των σοβιετικών, ξανά στο Μαρόκο το 1925 υπό τον στρατηγό Πεταίν, αποστρατεύθηκε το 1927 με το βαθμό του αντισυνταγματάρχη. Προσχώρησε στην οργάνωση βετεράνων Croix-de-Feu το 1929, ανέλαβε αρχηγία της το 1930 και γρήγορα την μετασχημάτισε σε παραστρατιωτική οργάνωση.
ii Alexandre Stavisky (1888 – 1934), τη δεκαετία του 1920 τραγουδιστής, διευθυντής νυκτερινών κέντρων, ιδιοκτήτης καζίνου κλπ. Τη δεκαετία του 1930 διαχειριστής δημοτικών ενεχυροδανειστηρίων, καταχράστηκε εκατομμύρια φράγκα εκδίδοντας και διακινώντας πλαστά ομόλογα.
iii Camille Chautemps (1885 – 1963), ριζοσπάστης πολιτικός, τρεις φορές πρωθυπουργός της Γαλλίας, 1930, 1933-4, 1937-8, στις αρχές του Β’ΠΠ υποστήριξε την κυβέρνηση Πεταίν.
iv Édouard Daladier (1884 – 1970), εκπαιδευτικός, ριζοσπάστης πολιτικός ηγέτης, πρωθυπουργός 1933, 1934, (1938 -1940), υπουργός άμυνας (1932 – 1934) και (1936 – 1940), το 1938 υπέγραψε τη συμφωνία του Μονάχου, στη διάρκεια της κατοχής κρατούμενος σε διάφορα στρατόπεδα.
v Jean Chiappe (1878 – 1940).
vi Gaston Doumergue (1863 – 1937), πρόεδρος της Γαλλίας (1924 – 1931), πρωθυπουργός (1913 – 14), 1934.
vii Philippe Pétain (Maréchal Pétain) (1856 – 1951), στρατηγός στον Α’ ΠΠ, επικεφαλής του καθεστώτος συνεργασίας με τις κατοχικές δυνάμεις (καθεστώς του Βισύ 1940 – 44).
viii Pierre Laval (1883 – 1945), δικηγόρος, σοσιαλιστής πριν τον Α’ΠΠ, πρωθυπουργός (1931 – 32) και (1935 – 36) και κατά τη διάρκεια της κατοχής (καθεστώς του Βισύ 1942–44). Εκτελέστηκε μετά την κατοχή.
ix Στο κοινό ανακοινωθέν που υπογράφεται στη Μόσχα, στις 15 Μαΐου 1935, εκ μέρους των Στάλιν, Μολότοφ και Λιτβίνοφ για τη Σοβιετική Ένωση, και του Πιερ Λαβάλ, υπουργού Εξωτερικών της Γαλλίας, αναφέρεται: «Πάνω απ’ όλα, το καθήκον τους (της Σοβιετικής Ένωσης και της Γαλλίας), για το συμφέρον και τη διατήρηση της ειρήνης, είναι να μην επιτρέψουν στα μέσα της εθνικής τους άμυνας να αποδυναμωθούν με οποιονδήποτε τρόπο. Από αυτή την άποψη, ο κ. Στάλιν κατανοεί και εγκρίνει πλήρως την πολιτική εθνικής άμυνας της Γαλλίας όσον αφορά τη διατήρηση των ενόπλων δυνάμεών της στο επίπεδο που απαιτείται για την εθνική της ασφάλεια.»
x Yvon Delbos (1885 – 1956).
xi Paul Reynaud (1878 – 1966), δικηγόρος και φιλελεύθερος πολιτικός, αντιτάχθηκε στην πολιτική «του κατευνασμού» της ναζιστικής Γερμανίας με τις συμφωνίες του Μονάχου και υποστήριξε τον επανεξοπλισμό και τη συμμαχία με τη Σοβιετική Ένωση (“politique de fermeté”) και ταυτόχρονα την υποτίμηση του φράγκου, τις δραστικές αποταμιεύσεις, την αύξηση του ορίου των υπερωριών κλπ. Υπήρξε ο τελευταίος πρωθυπουργός πριν την ήττα της Γαλλίας στον Β’ ΠΠ. Στη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, κρατούμενος σε Γερμανία και Αυστρία σε «προνομιακές συνθήκες», μεταπολεμικά έπαιξε σημαντικό ρόλο στη πολιτική ζωή της Γαλλίας.
xii Léon Henri Jouhaux (1879 – 1954), εργάτης σε εργοστάσιο παραγωγής σπίρτων, συνδικαλιστής, γενικός γραμματέας της CGT (1909 – 1954)∙αρχικά αναρχοσυνδικαλιστής αντίθετος στον έλεγχο των συνδικάτων από κόμματα, κράτος και εκκλησία, στη διάρκεια του Α΄ΠΠ προσχώρησε στην union sacrée (ιερή ενότητα), συμμετέχει στην Διάσκεψη της Ειρήνης, στην ίδρυση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (OIT) και της Διεθνούς Συνδικαλιστικής Ομοσπονδίας (IFU). Παρέμεινε ηγέτης της CGT μετά την διάσπαση της CGTU το 1921 και την επανενοποίησή της το 1936∙κρατούμενος στη διάρκεια της κατοχής σε στρατόπεδα με «προνομιακές συνθήκες κράτησης»∙ το 1947 ίδρυσε την CGT-FO∙ τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1951.
