του Κώστα Δικαίου
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο site RedTopia
και αναδημοσιεύεται εδώ σε μια νεότερη και πιο αναπτυγμένη μορφή.
Η εξέγερση
Ο ίδιος ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ παραδέχτηκε ότι κατά την διάρκεια της εξέγερσης σκοτώθηκαν αρκετές χιλιάδες (τουλάχιστον 3117 -εκ των οποίων 2427 ήταν «μάρτυρες» δηλαδή μέλη των κατασταλτικών μηχανισμών και περαστικοί- σύμφωνα με τις Ιρανικές αρχές και 5848 -εκ των οποίων 209 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας και 42 περαστικοί- σύμφωνα με δυτικές ΜΚΟ ενώ εξετάζονται ακόμα και άλλες περιπτώσεις) αλλά έδειξε τον Τραμπ και το Ισραήλ σαν υπεύθυνους της αιματοχυσίας. Πράγματι ο Τραμπ ενεπλάκη προσωπικά στην εξέγερση δηλώνοντας καθαρά «Ιρανοί πατριώτες, ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΙΣ ΔΙΑΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑΛΑΒΕΤΕ ΤΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΣΑΣ!!!… Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ». Επίσης είναι αλήθεια ότι το Ισραήλ έχει σχέσεις με τους Κούρδους του Ιράκ και του Ιράν (Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το ιρανικό παρακλάδι του PKK, το οποίο αναπτύσσει ένοπλη αυτονομιστική δραστηριότητα στα ιρανοϊρακινά σύνορα) στις περιοχές των οποίων υπήρξαν και οι περισσότεροι νεκροί, με τους Αζέρους σε μια προσπάθεια υποκίνησης αποσχιστικών τάσεων, τους αυτονομιστές Βαλούχους, αλλά και με τον γιο του Σάχη (που εκθρονίστηκε στην επανάσταση του 1979) Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος εμφανίζεται σαν εναλλακτική λύση για το πολιτικό σκηνικό της χώρας παρά το γεγονός ότι οι μνήμες από τις σχέσεις του με την διαβόητη SAVAK -τον κατασταλτικό μηχανισμό του Σάχη που βασάνιζε χιλιάδες αγωνιστές- παραμένουν ζωντανές. Ο τελευταίος μάλιστα προβάλλει την αλλαγή καθεστώτος «από τα μέσα» – ιδίως μέσω των απλών μελών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) που θα συνταχθούν με το μέρος του λαού- και στην συνέχεια διενέργεια δημοψηφίσματος για να αποφασιστεί ένα κοσμικό πολίτευμα είτε με την μορφή της κοινοβουλευτικής μοναρχίας είτε με την μορφή της δημοκρατίας. Πολλές αντιπολιτευτικές δυνάμεις των εξόριστων Ιρανών έχουν καταγγείλει τις αυταπάτες και τις σκοπιμότητες του Παχλαβί. Ωστόσο ο ίδιος ο Τραμπ τον συνάντησε αν και αμφισβήτησε το κατά πόσο θα μπορούσε να κυβερνήσει.
Τίποτα από όλα αυτά όμως δεν μπορεί να αμαυρώσει τον αγώνα των λαϊκών μαζών του Ιράν, ο οποίος για πρώτη φορά συμπεριλάμβανε και κοινωνικά στρώματα που παραδοσιακά υποστήριζαν την Ισλαμική Δημοκρατία υποσκελίζοντας σε σημασία ακόμα και το κίνημα «Γυναίκα, ζωή ελευθερία» του 2022 (όταν δολοφονήθηκε η κούρδισα Μαχσά Αμινί μετά τη σύλληψή της από τη θρησκευτική «αστυνομία ηθών» επειδή δεν φορούσε σωστά την μαντήλα) αν και ο αριθμός των διαδηλωτών μάλλον ήταν μεγαλύτερος το 2022. Αντικυβερνητικές διαδηλώσεις αναφέρονται σε τουλάχιστον 36 πόλεις και αγροτικές περιοχές, ακόμη και στο Κομ, την ιερή πόλη του σιιτικού Ισλάμ και ιδεολογική «καρδιά» του θεοκρατικού καθεστώτος.
Και είναι χαρακτηριστική η ανακοίνωση του Συνδικάτου Εργαζομένων στην Εταιρεία Λεωφορείων Τεχεράνης η οποία τονίζει ότι «τα κινήματα έχουν αναδυθεί όχι για να αποκαταστήσουν το παρελθόν, αλλά για να χτίσουν ένα μέλλον απαλλαγμένο από την κυριαρχία του κεφαλαίου» και ταυτόχρονα καταδικάζει «έντονα κάθε προπαγάνδα, δικαιολόγηση ή υποστήριξη στρατιωτικής επέμβασης από ξένα κράτη, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.»
Τα αίτια
Ενώ οι κινητοποιήσεις του 2022 αφορούσαν κυρίως τα δικαιώματα, οι πρόσφατες έχουν σαν επίκεντρο το βιοτικό επίπεδο. Οι κυρώσεις που επέβαλαν οι ΗΠΑ από το 2018 μετά την αποχώρηση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ από τη διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (JCPOA) και επανάφερε ο ΟΗΕ τον Σεπτέμβρη- με πρόταση Γερμανίας Γαλλίας και Βρετανίας- μετά τον πόλεμο των 12 ημερών τον Ιούνιο και την υποτιθέμενη άρνηση του Ιράν να συνεργαστεί, αναμφισβήτητα στραγγαλίζουν την οικονομία της χώρας η οποία στηρίζεται στην συνεργασία με την Κίνα (το ιρανικό πετρέλαιο «ανταλλάσσεται» με κινεζικές κατασκευές υποδομών αποφεύγοντας τις δυτικές κυρώσεις).
Ωστόσο οι άρχουσες τάξεις και το θεοκρατικό επιτελείο φορτώνει συστηματικά τα αποτελέσματα των κυρώσεων στο λαό προκειμένου να διατηρήσει τα κέρδη του, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι ανισότητες. Οι κυρώσεις έχουν οδηγήσει στη μείωση του συναλλάγματος το οποίο συγκεντρώνεται στα χέρια των εξαγωγέων που είναι κρατικές επιχειρήσεις που συχνά ελέγχονται από το στρατιωτικό κατεστημένο των Φρουρών της επανάστασης και ιδιωτικές επιχειρήσεις της οικονομικής ελίτ της χώρας. Αυτοί όλοι για να διατηρήσουν τα έσοδά τους υποτίμησαν το νόμισμα τουλάχιστον κατά 40% το Δεκέμβριο διατηρώντας τα κέρδη τους σε ριαλ παρά την μείωση του συναλλάγματος από τις πωλήσεις στο εξωτερικό (πετρέλαιο κλπ).
Όμως σε μια χώρα 85 εκατομμυρίων εξαρτημένη από τις εισαγωγές διαφόρων αγαθών, αυτή η τρομερή υποτίμηση δημιουργεί ανεξέλεγκτες πληθωριστικές πιέσεις (ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε στο 42,5% ) και επομένως οδηγεί στην φτωχοποίηση των λαϊκών στρωμάτων που ξοδεύουν όλο τον μισθό για την αγορά τροφίμων, ενώ μια μειοψηφία ισχυρών κοντά στο καθεστώς κερδοσκοπεί στην παράλληλη οικονομία, παρακάμπτοντας τις κυρώσεις.
Σε αυτά πρέπει να προστεθεί η ενεργειακή κρίση, με διακοπές ρεύματος εξαιτίας της έλλειψης επενδύσεων λόγω των κυρώσεων σε κρίσιμες υποδομές ενέργειας, ύδρευσης και μεταφορών, η λειψυδρία λόγω ξηρασίας αλλά και λόγω υπερεκμετάλλευσης των υδάτινων πόρων ώστε να καταστεί η χώρα αυτάρκης σε αγροτικά προϊόντα αντισταθμίζοντας της κυρώσεις, η χρήση μαζούτ αντί για φυσικό αέριο (που έχει άφθονο η χώρα αλλά οι υποδομές είναι παρωχημένες) που επιβαρύνει την ρύπανση στις πόλεις και τέλος η αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης, με στόχο την κάλυψη σχεδόν του 70% των δημοσίων εσόδων, εν μέσω βαθιάς ύφεσης.
Έτσι η εξέγερση των εμπόρων του παζαριού στην Τεχεράνη-ενός οικονομικού θεσμού στη χώρα- μαζί με τις διαμαρτυρίες των πιεζόμενων από την οικονομική κρίση μικροαστικών στρωμάτων και τις αναταραχές στην ιρανική επαρχία σηματοδοτούν την κατάρρευση των παραδοσιακών πυλώνων στήριξης του καθεστώτος. Οι δε παράλληλες φοιτητικές και νεολαιίστικες εξεγέρσεις, σε μια χώρα όπου έως και το 60% του πληθυσμού είναι κάτω των 35 ετών, σκιαγραφούν την κατάρρευση του ιδεολογικού μονοπωλίου του θεοκρατικού καθεστώτος.
Το καθεστώς
Αυτή η εξέγερση έφερε την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις από το 1979. Το καθεστώς έχει επιβιώσει από 5 μεγάλες εξεγέρσεις από το 2009 πράγμα που δείχνει την ανθεκτικότητά του και την συνοχή του. Αυτό οφείλεται στο ότι δε αποτελεί μια απομονωμένη δικτατορία όπως την αντιλαμβανόμαστε στην Δύση αλλά ένα σύστημα εξουσίας που έχει δεσμούς με τις μάζες (ιδιαίτερα τις φτωχές αγροτικές που συρρέουν στις πόλεις και αναβαθμίζουν το βιοτικό τους επίπεδο). Εντός της ιρανικής κοινωνίας που έχει γαλουχηθεί από τις ιδέες της ιρανικής επανάστασης, υπάρχει ακόμα ένας σκληρός πυρήνας υποστηρικτών, κυρίως σε πιο παραδοσιακές και θρησκευόμενες περιοχές. Το πολυεπίπεδο οικοδόμημα των μηχανισμών ασφαλείας του Ιράν, με πυρήνα το σώμα των Φρουρών της Επανάστασης και την παραστρατιωτική δύναμη Μπασίτζ, που αριθμούν περί το ένα εκατομμύριο μέλη, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την αλλαγή καθεστώτος, χωρίς την ταυτόχρονη ρήξη στο εσωτερικό του ιρανικού μηχανισμού εξουσίας. Η διαίρεση στο εσωτερικό του αφορά τους λεγόμενους «μεταρρυθμιστές» (που είναι πιο φιλελεύθεροι πολιτισμικά αλλά νεοφιλελεύθεροι και λάτρεις της αγοράς στην οικονομία ενώ διαπραγματεύονται με την Δύση) και τους «συντηρητικούς» (που είναι αυστηροί στα δικαιώματα και τις ελευθερίες, επιθετικοί στην Δύση και οπαδοί της κρατικής ρύθμισης στην οικονομία). Αυτές οι αντιθέσεις φάνηκαν και στο σημερινό κίνημα όταν ο μετριοπαθής πρόεδρος Πεζεσκιάν δήλωνε ότι «Ακούμε τους διαδηλωτές και καταβάλαμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να λύσουμε τα προβλήματά τους» για να μεταστραφεί όμως σύντομα όσο αναπτύσσονταν οι κινητοποιήσεις και να δώσει εντολή για «μπλακ άουτ» στο διαδίκτυο, με το επιχείρημα ότι οι «πράκτορες» οργανώνονται διαδικτυακά. Παρά το κύμα διαμαρτυρίας και τις εξωτερικές πιέσεις το καθεστώς δεν εμφανίζει εκείνα τα ρήγματα που θα μπορούσαν να φέρουν το τέλος του. Πολύ περισσότερο που η αντιπολίτευση στο εσωτερικό είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Ο εξόριστος από το 1979 γιος του Σάχη Παχλαβί είναι μια μαριονέτα, ενώ ένας συνασπισμός της αντιπολίτευσης που δημιουργήθηκε μετά την εξέγερση του 2022 με στόχο ένα κοσμικό Ιράν, διαλύθηκε μετά από δυο μήνες. Από την άλλη η αναμόχλευση αποσχιστικών τάσεων περισσότερο θα οδηγούσε σε διαιρέσεις εθνοτικές και θρησκευτικές με πιθανό αποτέλεσμα τον εμφύλιο πόλεμο παρά σε μια μια κατάρρευση του καθεστώτος.
Ωστόσο το καθεστώς είναι σήμερα εξαιρετικά αποδυναμωμένο: πρώτον γιατί το αφήγημα για τον «άξονα της αντίστασης» έχει δεχτεί ισχυρά πλήγματα (Λίβανος, Συρία, Υεμένη, Γάζα. Παρά το γεγονός ότι φιλοϊρανικές δυνάμεις σε Ιράκ, Αφγανιστάν Υεμένη δηλώνουν εθελοντικά συμμετοχή κατά χιλιάδες σε ένα ενδεχόμενο πόλεμο με την Δύση) ενώ το κόστος για την συγκρότησή του μειώνει τις κοινωνικές δαπάνες.
Δεύτερον γιατί η συνεργασία της χώρας με Ρωσία και Κίνα δεν έχει αποδώσει ακόμα οικονομικά σε βαθμό που να μπορεί να αντισταθμίσει τις κυρώσεις της Δύσης ενώ ούτε η Κίνα ούτε η Ρωσία φαίνεται να προσφέρουν «εγγυήσεις ασφαλείας» στο Ιράν απέναντι σε μια ιμπεριαλιστική επέμβαση. Η ίδια η Κίνα έχει θέσει περιορισμούς στην εξωτερική της πολιτική που αποτυπώνονται στις Πέντε Αρχές της Ειρηνικής Συνύπαρξης. Η αρχή του «αμοιβαίου σεβασμού της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας» στηρίζει τις κινεζικές διεκδικήσεις επί της Ταϊβάν και άλλων αμφισβητούμενων περιοχών που σημαίνει ακόμα και απειλή επέμβασης. Η αρχή όμως της «αμοιβαίας μη επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις» καθορίζει την πολιτική και οικονομική προσέγγιση της Κίνας με διαφορετικούς τύπους καθεστώτων και μάλιστα με μεγάλη αυτοσυγκράτηση. Πέρα από την οικονομική της ισχύ η Κίνα δεν διαθέτει ακόμα στρατιωτική ισοτιμία με τις ΗΠΑ, γεγονός που αποκλείει την επιλογή στρατιωτικών επιχειρήσεων για την «αστυνόμευση» του κόσμου. Αυτή η προσέγγιση εξηγεί τη μετριοπάθεια της Κίνας στις πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις Βενεζουέλα, Γροιλανδία, Ιράν.
Από την άλλη μεριά, αν και υπάρχει Ρωσοϊρανικό αμυντικό σύμφωνο αυτό δεν περιλαμβάνει όρο αμοιβαίας υποστήριξης σε περίπτωση επέμβασης των ΗΠΑ και των δυτικών ιμπεριαλιστών. Την ίδια στιγμή ο Ρωσικός ιμπεριαλισμός προσπαθεί να πετύχει ευνοϊκή εξέλιξη στο μέτωπο της Ουκρανίας (χρησιμοποιώντας όλες του τις στρατιωτικές και πολιτικές δυνάμεις) πράγμα που εμποδίζει τις κινήσεις του σε άλλα μέτωπα.
Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει συνεργασία του αντιδυτικού άξονα. Μέσα στις απειλές του Τραμπ: «Μια τεράστια αρμάδα κατευθύνεται προς το Ιράν. Κινείται γρήγορα, με μεγάλη δύναμη, ενθουσιασμό και αποφασιστικότητα. Είναι ένας μεγαλύτερος στόλος, με επικεφαλής το μεγάλο αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln, από αυτόν που στάλθηκε στη Βενεζουέλα…. Ο χρόνος τελειώνει, είναι πραγματικά ουσιώδης! Όπως είπα στο Ιράν και πριν, ΚΆΝΤΕ ΜΙΑ ΣΥΜΦΩΝΙΑ!», Ρωσία, Κίνα και Ιράν διεξήγαγαν κοινά ναυτικά γυμνάσια στα στενά του Ορμούζ, την ευαίσθητη περιοχή του περσικού κόλπου από την οποία διέρχονται 100 εμπορικά πλοία την ημέρα, με ροές που αντιστοιχούν σε πάνω από το 1/4 του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, ως ένα ηχηρό μήνυμα από τις τρεις χώρες πως «το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα».
Επίσης παρά το γεγονός ότι η Δύση πέρασε λαθραία πολλά τερματικά Starlink στο Ιράν ώστε, όταν το Ιράν έκλεισε ίντερνετ και τηλεφωνία, οι διαδηλωτές να επικοινωνούν μέσω Starlink, το Ιράν κατάφερε να μπλοκάρει το Starlink μέσα στη χώρα, μάλλον με βοήθεια από Ρώσους και Κινέζους οι οποίοι πιθανά δίνουν κάθε είδους πληροφοριακή και υλική υποστήριξη.
Τρίτον γιατί η προσπάθεια των μεταρρυθμιστών για μια συνεργασία με την Δύση έχει προσκρούσει στην άρνηση των Δυτικών ιμπεριαλιστών. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι υπουργοί εξωτερικών της ΕΕ ανακήρυξαν πρόσφατα τους Φρουρούς της Επανάστασης σαν τρομοκρατική οργάνωση, για να ακολουθήσει η απάντηση του Ιράν που ονόμασε τους ευρωπαϊκούς στρατούς σαν τρομοκρατικές οργανώσεις!! Βέβαια η ενέργεια των Ευρωπαίων ιμπεριαλιστών αποτελεί καινοτομία αφού είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ χαρακτηρίζει τον στρατό ενός κράτους ως τρομοκρατική οργάνωση ενώ η αντίδραση του Ιράν σημαίνει ότι κάλλιστα μπορούν να χτυπηθούν οι στρατοί της ΕΕ που βρίσκονται στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης και της επιχείρησης EUNAVFOR ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα. Παράλληλα κάθε είδους συνεννόησης σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος θα πρέπει να περιλάβει και τους Φρουρούς, οπότε αν τους χαρακτηρίσεις τώρα τρομοκρατική οργάνωση απλώς περιπλέκεις τα πράγματα!! Παρόλα αυτά οι Βρυξέλλες δείχνουν το αιμοσταγές πρόσωπο της ΕΕ.
Το αποτέλεσμα είναι ότι παρά το γεγονός ότι το καθεστώς με την χρήση της βίας και της καταστολής κατόρθωσε από ό,τι φαίνεται να επιβιώσει, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και σταθερό. Οι τελευταίες διαμαρτυρίες δείχνουν ότι το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ της Ισλαμικής Δημοκρατίας και του λαού της έχει διαρραγεί ανεπανόρθωτα.
Η ιμπεριαλιστική επέμβαση
Το ζήτημα της επέμβασης των δυτικών ιμπεριαλιστών για την ανατροπή του καθεστώτος δεν έχει πάψει να τίθεται στο τραπέζι παρά την καταστροφή -σύμφωνα με τον Τραμπ- των πυρηνικών της χώρας μετά τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ. Και βέβαια οι ΗΠΑ δεν πείθουν κανένα όταν λένε ότι υπερασπίζονται τους διαδηλωτές με την απειλή για επέμβαση. Το ακριβώς αντίθετο ισχύει. Το καθεστώς χρησιμοποιεί την εθνική απειλή για να συσπειρώσει τους υποστηρικτές του και να αυξήσει την καταστολή. Το μακρινό 1953 ο τότε πρωθυπουργός, Μοχάμαντ Μοσαντέκ, ένας κοσμικός εθνικιστής, προχώρησε στην κρατικοποίηση της Anglo-Iranian Oil Company (η σημερινή BP), δηλώνοντας ευθαρσώς ότι οι πόροι του Ιράν ανήκουν στους Ιρανούς και όχι στη Βρετανική Αυτοκρατορία. Η απάντηση της Δύσης ήταν η Επιχείρηση Αίας (Operation Ajax). Η CIA και η MI6 οργάνωσαν ένα πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Μοσαντέκ και αποκατέστησε την απόλυτη εξουσία του Σάχη Ρέζα Παχλαβί. Η Τεχεράνη σήμερα χρησιμοποιεί το 1953 για να πείσει τον λαό ότι κάθε διαμαρτυρία είναι «δάκτυλος των ξένων», ακόμα και όταν τα αιτήματα είναι αυθεντικά. Την ίδια στιγμή, οι κυρώσεις πλήττουν άμεσα τις ίδιες τις λαϊκές μάζες και όχι την ελίτ του καθεστώτος. Οι ελλείψεις σε φάρμακα, τρόφιμα, ενέργεια, νερό εξαθλιώνουν τις μάζες με στόχο να τις ωθήσουν σε εξεγέρσεις τις οποίες θα εκμεταλλευθούν για να ανατρέψουν το καθεστώς. Η υποκρισία του Τραμπ γίνεται ακόμα πιο ολοφάνερη όταν η ICE σκοτώνει διαδηλωτές μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ.
Η προσπάθεια δικαιολόγησης της νέας επέμβασης περιλαμβάνει κατηγορίες ότι το Ιράν προσπαθεί να κατασκευάσει πυρηνικά σε άλλη περιοχή από αυτές που βομβαρδίστηκαν τον Ιούνιο (ασφαλώς η πυρηνική τεχνογνωσία δεν καταστρέφεται με τους βομβαρδισμούς παρά τις δολοφονίες σημαντικών επιστημόνων) και ότι το Ιράν υποστηρίζει εκτεταμένα την τρομοκρατία στην περιοχή εννοώντας τον άξονα της Αντίστασης. Αυτό ήταν το επιχείρημα για τη δολοφονική επίθεση, με μη επανδρωμένο αεροσκάφος, εναντίον του διοικητή της επίλεκτης δύναμης Quds του Ιράν, Υποστράτηγου Κασίμ Σουλεϊμανί, τον Ιανουάριο του 2020. Ταυτόχρονα το Ισραήλ επιθυμεί να χτυπήσει τις εγκαταστάσεις των βαλλιστικών πυραύλων και drones του Ιράν τα οποία επέφεραν οδυνηρά πλήγματα στο εσωτερικό της χώρας κατά τον πόλεμο του Ιουνίου και με δυσκολία κατάφεραν να τα αναχαιτίσουν ως ένα βαθμό παρά τις εξαιρετικά προηγμένες αντιαεροπορικές άμυνες τόσο του Ισραήλ όσο και των πολεμικών πλοίων και βάσεων των ΗΠΑ στην περιοχή (Σιδερένιος Θόλος, THAAD, Patriot).
Ωστόσο τόσο η δολοφονία Σουλειμανί όσο και οι επιχειρήσεις Midnight Hammer (βομβαρδισμοί πυρηνικών εγκαταστάσεων από ΗΠΑ) και Rising Lion (βομβαρδισμοί Ισραήλ) αποτελούσαν στοχευμένες δράσεις περιορισμένης χρονικής διάρκειας. Ένα κτύπημα που θα επέφερε την διάλυση του καθεστώτος θα απαιτούσε βομβαρδισμούς μακροχρόνιους οι οποίοι θα είχαν σαν αποτέλεσμα την ολοκληρωτική απάντηση του Ιράν και όχι μια συμβολική όπως έγινε τον Ιούνιο (βομβαρδισμός της βάσης στο Κατάρ). «Οι Αμερικανοί πρέπει να γνωρίζουν ότι αν ξεκινήσουν πόλεμο, αυτή τη φορά θα είναι περιφερειακός πόλεμος» δήλωσε την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου ο ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, απαντώντας στις απειλές για ενδεχόμενη επίθεση. Και οι Ιρανοί λένε σήμερα: (1) θα κλείσουμε τα Στενά του Ορμούζ, (2) θα χτυπήσουμε αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή, (3) θα χτυπήσουμε το Ισραήλ. Δεν μπορούν να αναχαιτίσουν τους αμερικάνικους Τόμαχοκ και τα ισραηλινά και αμερικάνικα βομβαρδιστικά αλλά μπορούν να ναρκοθετήσουν το στενό του Ορμούζ και να πλήξουν τα βασίλεια του κόλπου προκαλώντας αποσταθεροποίηση. Αυτό είναι η αποτροπή τους, και είναι αρκετά ισχυρή — όχι ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να την αγνοήσει και να πάει σε πόλεμο, αλλά είναι δύσκολο να δει κανείς τι κερδίζει!! Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψιν μας ότι τα περιθώρια για πολεμικές επιχειρήσεις στενεύουν αφού έρχονται οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ στις οποίες ο Τραμπ δεν μπορεί να πάει με πολέμους και πτώματα σε σακούλες. Ο συνδυασμός, αίμα και πετρέλαιο σκοτώνει Αμερικανούς προέδρους σε εκλογικές περιόδους. Και «σκότωσε» την προσπάθεια του Λίντον Τζόνσον να κερδίσει επανεκλογή το 1968 με τον πόλεμο στο Βιετνάμ.
Η πραγματικότητα είναι ότι και οι δυτικοί ιμπεριαλιστές βρίσκονται σε ένα αδιέξοδο. Οι κυρώσεις δεν φαίνεται να αποδίδουν παρά τις εξεγέρσεις που προκαλούν. Αντιπολίτευση δεν φαίνεται να διαμορφώνεται στο εσωτερικό παρόμοια με την Συρία-αν και η ανατροπή Ασαντ δεν φαίνεται να μειώνει τις συγκρούσεις. Επέμβαση με την έννοια του Ιράκ και του Αφγανιστάν μάλλον αδυνατούν να στηρίξουν, πέρα από την ήττα αυτών των εγχειρημάτων. Την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ έμπλεξαν σε πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, σπατάλησαν πάνω από 7 τρισεκατομμύρια δολάρια και έχασαν περισσότερες από 7.000 αμερικανικές ζωές». Ανατροπή καθεστώτος μόνο με βομβαρδισμούς όπως στην Λιβύη προσκρούει στην ανθεκτικότητα του καθεστώτος, ενώ και η ίδια η Λιβύη ακόμα ταλανίζεται με εμφύλιες διαμάχες. Συνεργασία με ένα κομμάτι του θεοκρατικού καθεστώτος -παρόμοια με αυτήν που πιθανά βρίσκεται σε εξέλιξη στην Βενεζουέλα μετά την απαγωγή Μαδούρο, χωρίς να έχει διευθετηθεί ακόμα η κατάληξη της κίνησης Τραμπ- δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Την ίδια στιγμή αυτό που φαίνεται να φοβάται ο Ντόναλντ Τραμπ είναι μια αποτυχία, ανάλογη με αυτήν της επιχείρησης απελευθέρωσης των ομήρων από την Τεχεράνη το 1980 αν και τονίζει διαρκώς την επιτυχία του στη Βενεζουέλα, έναντι του Τζίμι Κάρτερ «που συντρίβει παντού ελικόπτερα».
Αυτό που μένει είναι μια διαρκής αποσταθεροποίηση της περιοχής με την δημιουργία χαοτικών καταστάσεων ώστε να μην μπορούν να επωφεληθούν οι αντίπαλοι ιμπεριαλισμοί. Αυτό βλέπουμε στην Γάζα, στην Συρία την Λιβύη το Ιράκ και το Αφγανιστάν. Ωστόσο, ένα συντριπτικό κτύπημα στις δομές του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει κατάρρευση των εφοδιαστικών αλυσίδων πετρελαίου και φυσικού αεριού, άνοδο των τιμών της ενέργειας και πληθωριστικές πιέσεις στην Δύση πράγμα που θα ενέτεινε την κρίση παγκόσμια. Αυτός είναι ο λόγος που τα αραβικά κράτη αρνούνται μια επέμβαση στο Ιράν ενώ ΗΑΕ και Σαουδική Αραβία έχουν δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψουν να χρησιμοποιηθεί ο εναέριος χώρος τους για πλήγματα στο Ιράν. Την ίδια στιγμή η Τουρκία προσπαθεί να μεσολαβήσει σε μια διευθέτηση φοβούμενη και ένα κύμα προσφύγων στα σύνορά της. Ενώ και το νεοσύστατο λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» για την Γάζα που έχει διαφημίσει ο Τραμπ κινδυνεύει να τιναχθεί στον αέρα σε περίπτωση επέμβασης. Οι περιφερειακές δυνάμεις της περιοχής δεν αποτελούν πλέον απλούς παρατηρητές σε μια σύγκρουση ΗΠΑ Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα με απειλή τις κυρώσεις, αλλά άμεσα εμπλεκόμενους σε μια πολεμική επιχείρηση που θα πλήξει άμεσα τις οικονομίες τους. Έχουν άμεσο στρατηγικό συμφέρον στην ανάσχεση, την αποκλιμάκωση και την πρόληψη της εξάπλωσης της κρίσης.
Αλλά και στο εσωτερικό των ΗΠΑ υπάρχουν διαφωνίες τόσο για την επέμβαση στην Βενεζουέλα όσο και στο Ιράν, με βασικό χαρακτηριστικό ότι ο αμερικανικός στρατός δύσκολα θα μπορούσε να εγγυηθεί μια σύντομη, αποφασιστική και χωρίς σημαντικές απώλειες, επιχείρηση. Την ίδια στιγμή το ίδιο το Ισραήλ ζητάει χρόνο για να προετοιμάσει καλλίτερα την άμυνά του.
Αυτά τα στοιχεία ανέβαλαν μέχρι την στιγμή που γράφτηκε το άρθρο την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν και ξεκίνησαν οι συνομιλίες ΗΠΑ Ιράν στο Ομάν με θέμα την αναστολή του πυρηνικού προγράμματος με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων, από την μεριά του Ιράν. Τα πυρηνικά, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και οι σχέσεις με Χαμάς, Χεσμπολάχ και Χούθι, από την μεριά των ΗΠΑ. Τα δυο τελευταία θεωρούνται αδιαπραγμάτευτα για το Ιράν όπως και το δικαίωμα για εμπλουτισμό Ουρανίου για παραγωγή ενέργειας. Συζητάνε μόνο τα πυρηνικά όπλα. Ωστόσο το Ισραήλ πιέζει τις ΗΠΑ να μπουν όλα στο τραπέζι και φοβάται μια συμφωνία των ΗΠΑ μόνο για τα πυρηνικά.
Η αλήθεια είναι ότι το Ιράν ποτέ δεν αρνήθηκε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα με αποκορύφωμα την συμφωνία του 2015. Αλλά και τώρα μετά τους βομβαρδισμούς ο Αλί Λαριτζάνι, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, ταξίδεψε στη Μόσχα στις 30 Ιουνίου για συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκί πραγματοποίησε διαβουλεύσεις στην Κωνσταντινούπολη και ο πρωθυπουργός του Κατάρ, Αλ Θάνι, επισκέφθηκε την Τεχεράνη . Λίγο αργότερα, ο Λαριτζάνι δήλωσε δημοσίως ότι ένα δομημένο πλαίσιο διαπραγματεύσεων άρχιζε να διαμορφώνεται. Αν και το Ιράν είναι ανοιχτό σε παραχωρήσεις, όπως δημιουργία περιφερειακής κοινοπραξίας για να αναλάβει τον εμπλουτισμό του ουρανίου που θα χρειασθεί στους πυρηνικούς αντιδραστήρες του, πράγμα που έχει προτείνει να πραγματοποιήσει και η Ρωσία , ωστόσο οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να δέχονται να συζητήσουν μόνο αυτό το θέμα. Εξ άλλου υπάρχει και πρόβλημα αναξιοπιστίας των ΗΠΑ οι οποίες τον Ιούνιο βομβάρδισαν ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη συνομιλίες για τα πυρηνικά!!
Αν και ο Τραμπ δήλωσε: «Είχαμε πολύ καλές συνομιλίες για το Ιράν. Το Ιράν φαίνεται ότι επιθυμεί διακαώς να καταλήξει σε συμφωνία. Πρέπει να δούμε ποια θα είναι αυτή η συμφωνία», ταυτόχρονα όμως θύμισε την αρμάδα που πλέει στις θάλασσες της μέσης ανατολής, επέβαλε νέες κυρώσεις στο Ιράν, απείλησε με δασμούς όποιον συνεργάζεται με το Ιράν, και απείλησε ανώτερους Ιρακινούς πολιτικούς με κυρώσεις που θα στοχεύουν το κράτος του Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων εσόδων του από το πετρέλαιο, σε περίπτωση που ένοπλες ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν συμπεριληφθούν στην επόμενη κυβέρνηση!! Το Ιράν θεωρεί το Ιράκ ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της οικονομίας του εν μέσω κυρώσεων. Εδώ και καιρό χρησιμοποιεί το τραπεζικό σύστημα της Βαγδάτης για να παρακάμψει τους περιορισμούς. Διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ έχουν προσπαθήσει να πνίξουν αυτή τη ροή δολαρίων, επιβάλλοντας κυρώσεις σε περισσότερες από δώδεκα ιρακινές τράπεζες τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον δεν έχει περιορίσει ποτέ τη ροή δολαρίων από τα έσοδα από το πετρέλαιο του Ιράκ. Οι ΗΠΑ έχουν de facto τον έλεγχο των εσόδων από το πετρέλαιο του Ιράκ από τότε που εισέβαλαν στη χώρα το 2003.
Με λίγα λόγια η επιλογή της επίλυσης της κρίσης με τα όπλα παραμένει η κύρια προοπτική των ΗΠΑ αλλά τα αποτελέσματα θα είναι χαοτικά και όχι οικοδόμησης μιας σταθερής αμερικάνικης και Ισραηλινής κυριαρχίας στην Μέση Ανατολή.
Το κίνημα
Τα αδιέξοδα των ιμπεριαλιστών και η αποδυνάμωση του καθεστώτος στο εσωτερικό μπορούν να ενισχύσουν τις λαϊκές αντιδράσεις και να επιτρέψουν την αυτοοργάνωση, την πολιτική συγκρότηση και την επαναστατική διάθεση των μαζών του Ιράν που διαθέτουν εμπειρίες επαναστάσεων και ανατροπών.
Η καταστολή κάθε κοσμικής και αριστερής αντιπολίτευσης από τον Σάχη μετά το πραξικόπημα του 1953 άφησε τα τζαμιά ως τους μόνους χώρους ελεύθερης συνάθροισης. Έτσι, η επανάσταση του 1979 πήρε αναπόφευκτα θρησκευτικό χαρακτήρα. Υπήρχαν πολλές αριστερές και κομμουνιστικές δυνάμεις όπως το Τουντέχ και οι Μουτζαχεντίν.
Το Κόμμα Τουντέχ (Tudeh Party of Iran, δηλαδή «Κόμμα των Μαζών του Ιράν») είναι το παλαιότερο (1941) και ιστορικότερο κομμουνιστικό κόμμα στο Ιράν, με μαρξιστική-λενινιστική ιδεολογία. Το Τουντέχ υποστήριξε τον εθνικιστή πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ και μετά το πραξικόπημα του 1953 υπέστη σφοδρή καταστολή. Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, αρχικά υποστήριξε τον Αγιατολάχ Χομεϊνί, βλέποντας την ως αντιιμπεριαλιστική. Ωστόσο, από το 1982-1983, το νέο θεοκρατικό καθεστώς στράφηκε εναντίον του: Χιλιάδες στελέχη και μέλη (εκτιμάται γύρω στα 3.000-5.000) συνελήφθησαν, βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν, ιδιαίτερα κατά τις μαζικές εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων το 1988. Από το 1983, το κόμμα λειτουργεί σε βαθιά παρανομία εντός Ιράν, με την ηγεσία του σε εξορία (κυρίως στην Ευρώπη). Παρά τις διώξεις, παραμένει ενεργό, εκδίδοντας ανακοινώσεις και υποστηρίζοντας αγώνες για δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και αντίσταση στον ιμπεριαλισμό, ενώ διατηρεί δεσμούς με διεθνή κομμουνιστικά κινήματα. Οι θέσεις του αντικατοπτρίζουν μια ισορροπημένη γραμμή: Υποστήριξη των λαϊκών κινητοποιήσεων ως «νέα αρχή» για απελευθέρωση από τη «θρησκευτικοκαπιταλιστική δεσποτεία», αλλά και σφοδρή καταδίκη κάθε ξένης παρέμβασης, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ
Οι Μουτζαχεντίν (Mojahedin-e-Khalq ΜΕΚ) είναι μια ιρανική οργάνωση αντιφρονούντων, που ιδρύθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1965 από αριστερούς Ιρανούς φοιτητές, που συνδέονταν με το «Κίνημα για την Ελευθερία του Ιράν». Τάχθηκε εναντίον του σάχη και προσέλκυσε μορφωμένους νέους, ιδιαίτερα φοιτητές. Βασικές αρχές του ΜΕΚ είναι το Σιιτικό Ισλάμ και ο Επαναστατικός Μαρξισμός. Όπως ήταν αναμενόμενο, το ΜΕΚ μπήκε στο στόχαστρο της SAVAK η οποία συνέλαβε και εκτέλεσε αρκετά από τα μέλη του, ακόμα και ιδρυτικά του στελέχη. Τη δεκαετία του 1970, το ΜΕΚ, αν και είχε έντονες διαφωνίες μεταξύ των μελών του, οργάνωσε πολλές επιθέσεις εναντίον κυβερνητικών (ιρανικών εννοείται) και δυτικών στόχων. Πλέον το ΜΕΚ είχε δύο βασικά παρακλάδια, το μαρξιστικό και το ισλαμικό. Ωστόσο συμμετείχε ενεργά στην ανατροπή του σάχη το 1979 και υποστήριξε αρχικά το θεοκρατικό καθεστώς του Αγιατολάχ Χομεϊνί. Το ΜΕΚ στην συνέχεια ήρθε σε ρήξη με το καθεστώς και πέρασε σε βομβιστικές επιθέσεις για την ανατροπή του. Ωστόσο όταν το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν , τον Σεπτέμβριο του 1980 εισέβαλε στο Ιράν, τα μέλη του ΜΕΚ πολέμησαν στην πρώτη γραμμή εναντίον των Ιρακινών.
Μέσα στο 1982 όμως, οι φρουροί της Επανάστασης κατέστειλαν την δράση του εντός του Ιράν. Η πλειοψηφία της ηγεσίας και των μελών του ΜΕΚ κατέφυγε στη Γαλλία. Το 1983 το ΜΕΚ συμμάχησε με το Ιράκ εναντίον του Ιράν. Το 1986 η Γαλλία απέλασε τα στελέχη του ΜΕΚ, για να προσεταιριστεί το Ιρανικό καθεστώς. Τα στελέχη αυτά βρήκαν καταφύγιο στο Ιράκ (στρατόπεδο Ashraf). Το 1987 το ΜΕΚ ίδρυσε τον NLA («Εθνικό Απελευθερωτικό Στρατό του Ιράν») με στόχο την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με χρήση κάθε είδους βίας από το εσωτερικό και το εξωτερικό. Μετά την επέμβαση των δυτικών στο Ιράκ και την ισχυροποίηση των φιλοϊρανών σιιτων στο νότιο Ιράκ, το ΜΕΚ εκδιώχθηκε από την χώρα και κατέληξε στην Αλβανία σε στρατόπεδο κοντά στα Τίρανα όπου ζουν 4000 άτομα. Υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι το ΜΕΚ ενισχύεται οικονομικά από τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ και ο Τραμπ είχε υποστηρίξει το ΜΕΚ στην πρώτη θητεία του. Το καθεστώς του Ιράν απέδωσε στους Μουτζαχεντιν τις αναταραχές του Ιανουαρίου ενώ το καλοκαίρι του 2025 έγινε κυβερνοεπίθεση στο Δήμο Τιράνων από Ιρανούς χακερ!!
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιες δυνάμεις από τις παλιές και ποιες νέες δρουν στο εσωτερικό του Ιράν και σε τι κατεύθυνση. Ωστόσο είναι βέβαιο από την ένταση των κινημάτων ότι κάποιες διεργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το χρέος των προλετάριων στην Δύση είναι να αποτρέψουν την ιμπεριαλιστική επέμβαση. Η απελευθέρωση των λαϊκών μαζών του Ιράν είμαστε βέβαιοι ότι θα είναι έργο των ίδιων των ιρανικών μαζών.
