του Νίκου Ταμβακλή
Πριν από τέσσερα περίπου χρόνια, στις 20 Δεκεμβρίου 2020, η Λέσχη ΟΚΔΕ-Σπάρτακος διοργάνωσε μια εκδήλωση για την έκδοση του βιβλίου Martin Monath: A Jewish Resistance Fighter Among Nazi Soldiers του σ. Nathaniel Flakin για τον Γερμανοεβραίο τροτσκιστή αγωνιστή Μάρτιν Μονάτ (1913 – Αύγουστος 1944), γνωστό στην ελληνική βιβλιογραφία με το ψευδώνυμό του κατά τη γαλλική αντίσταση, Πολ Βιντελίν [Paul Widelin].
Στην εκδήλωση εκείνη συζητήσαμε και για την αντιφασιστική μαρξιστική εφημερίδα Arbeiter und Soldat “Εργάτης και Στρατιώτης” που κυκλοφόρησε μέσα στις τάξεις του γερμανικού στρατού κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την προσωπική ιστορία του πρωτεργάτη της, καθώς και τη στρατηγική του επαναστατικού αγώνα ενάντια στον φασισμό και τον καπιταλισμό στα χρόνια του πολέμου.
Όπως διαβάζουμε σήμερα, στις 5 Οκτωβρίου, ιστορικοί θα συγκεντρωθούν στη γαλλική πόλη της Βρέστης για ένα συνέδριο. Δύο νέες ιστορικές πλάκες θα τιμήσουν στην πόλη τη μνήμη των διεθνιστών αντιστασιακών που δολοφονήθηκαν από τους Ναζί πριν από 81 χρόνια.
Τα γεγονότα στη Βρέστη
Στις 6 Οκτωβρίου 1943, η υπηρεσία της ασφάλειας των Ναζί εισέβαλε σε ένα σπίτι στη Βρέστη, στη βορειοδυτική γωνιά της κατεχόμενης Γαλλίας. Συνέλαβαν έναν αριθμό αντιστασιακών· ο Robert Cruau, ταχυδρομικός υπάλληλος και αρχηγός της ομάδας, εκτελέστηκε αμέσως. Ακολούθησαν επιδρομές στο Παρίσι και σε άλλες πόλεις και δεκάδες τροτσκιστές συνελήφθησαν, εκτελέστηκαν και απελάθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Για τους Ναζί, το Διεθνιστικό Εργατικό Κόμμα (POI), παρά το μικρό του μέγεθος, αποτελούσε έναν επικίνδυνο εχθρό. Οι τροτσκιστές είχαν κάνει δουλειά αδελφοποίησης με Γερμανούς στρατιώτες, δημιουργώντας επαναστατικούς πυρήνες μέσα στο ναζιστικό στρατό. Ενώ υπήρχαν χιλιάδες αντιστασιακές ομάδες σε όλη τη Γαλλία, αυτό το είδος της διεθνιστικής ανατρεπτικής δράσης ήταν σπάνιο και αντιπροσώπευε μια ιδιαίτερη απειλή για τη γερμανική πολεμική μηχανή.
Ενώ οι αστοί και οι σταλινικοί αντιστασιακοί έβλεπαν όλους τους Γερμανούς ως «boches» [Γερμαναράδες] (μια σοβινιστική προσβλητική έκφραση παρόμοια με το «krauts»), οι τροτσκιστές κατανοούσαν ότι οι στρατιώτες των κατοχικών δυνάμεων ήταν «εργάτες με στολή» που θα μπορούσαν να στραφούν εναντίον των Ναζί αξιωματικών τους. Για το σκοπό αυτό, εξέδωσαν τη γερμανόφωνη εφημερίδα Arbeiter und Soldat [Εργάτης και Στρατιώτης], την επιμέλεια της οποίας είχε ο Μάρτιν Μονάτ, που βρισκόταν τότε εξόριστος στο Παρίσι.
Ο επετειακός εορτασμός
Τώρα, μετά από 81 χρόνια, θα τιμηθούν αυτοί οι ήρωες διεθνιστές. Στις 5 Οκτωβρίου θα γίνουν τα αποκαλυπτήρια δύο αναμνηστικών πλακών στη Βρέστη. Διατηρώντας το ίδιο διεθνιστικό πνεύμα, το κείμενο των δύο πλακών θα είναι στα γερμανικά και στα γαλλικά. Η μια αναμνηστική πλάκα θα τοποθετηθεί στις 11 π.μ. στην οδό Richelieu, εκεί όπου έγιναν ορισμένες από τις συλλήψεις. Το μεσημέρι, μια δεύτερη πλάκα θα τοποθετηθεί στο μέρος που είναι γνωστό στη Βρέστη ως «το οπλοστάσιο»: το ογκώδες τσιμεντένιο καταφύγιο υποβρυχίων που κατασκευάστηκε από τους Ναζί, στέκει ακόμη εκεί μέχρι σήμερα. Εδώ στρατολογήθηκαν ο πρώτοι Γερμανοί στρατιώτες για να συγκροτήσουν τις αντιφασιστικές επιτροπές των στρατιωτών.
Ένας νέος σύλλογος, Les Amis d’[Οι Φίλοι της] Arbeiter und Soldat, ιδρύθηκε τον περασμένο Οκτώβριο και τώρα αριθμεί γύρω στα 60 μέλη. Έχει εκδώσει ένα δίγλωσσο δελτίο στα γαλλικά και στα γερμανικά και θα φιλοξενήσει το διεθνές συνέδριο το Σάββατο 5 Οκτωβρίου, από τις 14:30 έως τις 17:30, στην αίθουσα συνδικάτων της Βρέστης.
Νεότερες έρευνες
Τα τελευταία χρόνια έχουν εκδοθεί αρκετά βιβλία για τη διεθνιστική αντίσταση στη Βρέστη. Οι Robert Hirsch, Henri Le Dem και François Preneau, έγραψαν ένα βιβλίο στα γαλλικά, για την εργατική και την διεθνιστική αντίσταση στους Ναζί. Η βιογραφία του Martin Monath (από τον Nathaniel Flakin που αναφέραμε παραπάνω), ο οποίος έδρασε μαζί με τους Γάλλους αγωνιστές και τους Γερμανούς στρατιώτες στη Βρέστη, έχει δημοσιευτεί στα γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά. Αυτές οι νέες μελέτες συμπληρώνουν τις αυτοβιογραφίες αγωνιστών που συμμετείχαν στο εγχείρημα αυτό της αντίστασης, όπως του Andres Calvès (στα γαλλικά), του Yvan Craipeau (μεταφρασμένο στα αγγλικά) και του Paul Thalmann (στα γερμανικά).
Μια πρόσφατη έρευνα από τοπικούς ιστορικούς φιλοδοξεί να συμπληρώσει σύντομα ένα ακόμη κομμάτι του παζλ. Μέχρι στιγμής κανείς δεν έχει καταφέρει να ανακαλύψει την ταυτότητα των Γερμανών στρατιωτών που εντάχθηκαν σε αυτή τη διεθνιστική προσπάθεια. Οι ναζιστικές αρχές αντιλήφθηκαν τον κίνδυνο να μολυνθούν οι χαμηλόβαθμοι στρατιώτες από τις επαναστατικές ιδέες, έτσι όχι μόνο εκτέλεσαν όλους όσους εμπλέκονταν, αλλά απέκρυψαν και όλες τις πληροφορίες σχετικά με την καταστολή. Το μόνο όνομα που έμεινε γνωστό στην ιστορία ήταν αυτό του Konrad Leplow, του στρατιώτη που πρόδωσε την ομάδα στη Γκεστάπο.
Σήμερα, ο Jean-Yves Guengant, βρήκε τις επιτύμβιες πλάκες των Γερμανών στρατιωτών που πέθαναν ακριβώς εκείνη τη χρονική στιγμή. Με αυτές τις νέες ενδείξεις, ελπίζουμε να αποκαλυφθούν περισσότερα στοιχεία για τις βιογραφίες τους.
Το συνέδριο θα συγκεντρώσει ιστορικούς από διάφορες χώρες και πολιτικές παραδόσεις. Αυτό βρίσκεται μέσα στο πνεύμα των αγωνιστών της Τετάρτης Διεθνούς που έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα ενάντια στο φασισμό και τον ιμπεριαλισμό.
