Ολόκληρο το τεύχος εδώ
Editorial
Το τεύχος αυτό του Σπάρτακου είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στο ζήτημα του φασισμού. Στόχος μας είναι να συμβάλλουμε στη σχετική συζήτηση, η οποία σήμερα λόγω της ανόδου της Χρυσής Αυγής γίνεται και πάλι αναγκαία, ή μάλλον επείγουσα, μέσα από τη δημοσίευση μιας σειράς κειμένων, τα οποία είναι ενδεικτικά της μαρξιστικής προβληματικής γύρω από το φασισμό, έτσι όπως αυτή εξελίχθηκε από τη δεκαετία του 1920 ως τη δεκαετία του 1970. Ξεκινώντας από τα κείμενα του Αντόνιο Γκράμσι και του Χοσέ Κάρλος Μαριάτεγκι, για τον ιταλικό φασισμό και περνώντας από τις επεξεργασίες της Κλάρα Τσέτκιν και του Άουγκουστ Ταλχάιμερ, για το φασισμό ως ιστορικό φαινόμενο, καταλήγουμε στις αναλύσεις του Τρότσκι όπου βρίσκουμε ίσως την περισσότερο περιεκτική, εννοιολογικά συνεκτική και οξυδερκή θεώρηση του φασισμού, απ’ όσες παρήγαγε ο μαρξισμός του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Τα κείμενα, ωστόσο, του Τρότσκι δεν μπορούν να αποσπαστούν από το ιστορικό τους συγκείμενο, από την εμπειρία, δηλαδή, του αγώνα κατά του φασισμού την περίοδο του μεσοπολέμου. Η γείωσή τους σε αυτήν την ιστορική εμπειρία είναι ακριβώς τόσο το πλεονέκτημά τους, όσο και το όριό τους. Γι’ αυτό και θεωρήσαμε σκόπιμο να δημοσιεύσουμε και κείμενα που αποτυπώνουν, και θα μπορούσαν πιθανόν να επανενεργοποιήσουν, την αίσθηση της απειλής, της αντίστασης, της αμφίρροπης ακόμα αντιπαράθεσης, της ήττας, και της ελπίδας για μιαν επικείμενη επάνοδο και για μια πιθανή νίκη, έτσι όπως όλα αυτά βιώθηκαν από τα πιο μαχητικά τμήματα του ευρωπαϊκού προλεταριάτου εκείνα τα σκοτεινά χρόνια. Τέτοια είναι η περίπτωση των κειμένων του Γκουΐντο Πιτσέλι, του Κουρτ Λαντάου, και του Ερρίκο Μαλατέστα, του οποίου τα δύο άρθρα που επιλέξαμε (αν και δεν εντάσσονται, αυστηρά μιλώντας, στη μαρξιστική παράδοση) περιλαμβάνουν ορισμένες εξαιρετικά διαυγείς σκέψεις, που είναι και σήμερα, αν μη τι άλλο, επίκαιρες. Τα κείμενα του Βάλτερ Μπένγιαμιν, του Ντανιέλ Γκερέν, του Χανς Γιούργκεν Σουλτζ, και του Νίκου Πουλαντζά, εστιάζοντας σε συγκεκριμένα ερωτήματα (όπως λ.χ. η σχέση του φασισμού με το μεγάλο κεφάλαιο, η απήχηση του φασιστικού λόγου, και οι αιτίες που διευκόλυναν την άνοδο των φασιστών στην εξουσία) μας επιτρέπουν να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του φασισμού, τουλάχιστον στις ιδιαίτερες μορφές που αυτός προσέλαβε κατά τη δεκαετία του 1920 και του 1930. Υπάρχουν, βέβαια, και πολλά άλλα ζητήματα που τα κείμενα που δημοσιεύονται σε αυτό το αφιέρωμα δε θίγουν, όπως είναι, προπάντων, ο ναζιστικός αντισημιτισμός και η ιδιαιτερότητα του Ολοκαυτώματος. Αυτή η παράλειψη δε θα θέλαμε να ερμηνευθεί ως υποτίμηση από μεριάς μας. Σίγουρα, οι σύγχρονες αναλύσεις για το Ολοκαύτωμα είναι αρκετά πλούσιες κι έχουν προχωρήσει πολύ πιο πέρα από εκεί όπου σταματούν οι αναλύσεις του Τρότσκι για το φασισμό. Δεν ισχυριζόμαστε ότι ο μαρξισμός του μεσοπολέμου, αλλά και ο μαρξισμός ως θεωρία γενικότερα, είναι το κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες. Αποτελεί, ωστόσο, εκείνη την, ανοιχτή στο μέλλον, θεωρητική παράδοση που μας επιτρέπει να σκεφθούμε το φασισμό στη σχέση του με την καπιταλιστική κυριαρχία, κι άρα ως ένα φαινόμενο που προκύπτει υπό συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες και μπορεί, επίσης, ιστορικά, δηλαδή μέσω συλλογικών αγώνων σε πραγματικό χρόνο, να αναχαιτιστεί.
Περιεχόμενα:
Ο φασισμός, τα «άκρα», το καπιταλιστικό κράτος και ο αγώνας εναντίον του – Βαγγέλης Δ.
Οι φάσεις ανάπτυξης του φασισμού στην Ελλάδα και τα μικροαστικά στρώματα – Κώστας Κ.
Στοιχειακές δυνάμεις – Αντόνιο Γκράμσι
Σοσιαλιστές και φασίστες – Αντόνιο Γκράμσι
Οι «Arditi del Popolo» – Αντόνιο Γκράμσι
Η ανάπτυξη του φασισμού – Αντόνιο Γκράμσι
Ενάντια στον τρόμο –Αντόνιο Γκράμσι
Ούτε φασισμός ούτε φιλελευθερισμός. Σοβιετισμός! – Αντόνιο Γκράμσι
Φασισμός και δημοκρατία – Αντόνιο Γκράμσι
Ο φασισμός και οι πολιτικές του – Αντόνιο Γκράμσι
Καισαρισμός – Αντόνιο Γκράμσι
Αυτό που πρέπει να κάνουμε τώρα – Ερρίκο Μαλατέστα
Για την επικείμενη επάνοδο – Ερρίκο Μαλατέστα
Η εξέγερση στην Πάρμα – Ερρίκο Μαλατέστα
Βιολογία του φασισμού – Χοσέ Κάρλος Μαριάτεγκι
Φασισμός – Κλάρα Τσέτκιν
Για το φασισμό – Άουγκουστ Τάλχαιμερ
Ο φασισμός ως αισθητικοποίηση της πολιτικής – Βάλτερ Μπένγιαμιν
Ο φασισμός στη Γερμανία. Για την αναγέννηση του εργατικού κινήματος – Κουρτ Λαντάου
Πρόγραμμα Δράσης για τη Γαλλία – Λέον Τρότσκι
Βοναπαρτισμός και φασισμός – Λέον Τρότσκι
Βοναπαρτισμός, φασισμός και πόλεμος – Λέον Τρότσκι
Εθνικισμός και οικονομική ζωή – Λέον Τρότσκι
Φασισμός και μεγάλες επιχειρήσεις – Ντανιέλ Γκερέμ
Πώς ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία – Χανς Γιούργκεν Σουλτς
Σχετικά με τη λαϊκή απήχηση του φασισμού – Νίκος Πουλαντζάς
