ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΤΟΜΠΑΖΟΥ ΣΤΗΝ "ΕΠΟΧΗ"
Το Κοινωνικό Φόρουμ στην Κύπρο λειτουργεί διαφορετικά

Η συνέντευξη δόθηκε στη Μαρία Αβρααμίδου

Στη διάρκεια της αντισυνόδου των κινημάτων, στη Θεσσαλονίκη συναντήσαμε τον Σταύρο Τομπάζο, από την Κύπρο, μέλος του Κυπριακού Κοινωνικού Φόρουμ, πανεπιστημιακό στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Λευκωσίας (στην Ελλάδα εκδόθηκε το βιβλίο του "Παγκοσμιοποίηση και Ευρωπαϊκή Ένωση" από τα Ελληνικά Γράμματα το 1999) και μιλήσαμε για τις εξελίξεις και το κίνημα στην Κύπρο και όχι μόνο. Βασική συνιστώσα του Κυπριακού Κοινωνικού Φόρουμ είναι το ΑΚΕΛ με όσα συνεπάγεται αυτό από πλευράς δυναμικής αλλά και ορίων. Η κυπριακή πραγματικότητα έχει μπροστά της δύο νέα στοιχεία που την προκαλούν να τα συνδυάσει υπό το φόντο μιας άλλης πρόκλησης, αυτής της "άλλης Κύπρου που είναι εφικτή". Το πρώτο από τα νέα στοιχεία είναι η ανάπτυξη των κινημάτων που προβάλουν τις διεκδικήσεις τους και το δεύτερο η αλα Ντενκτάς "απάλειψη" της πράσινης γραμμής παράλληλα με την "απάλειψή" της απ' τους ίδιους τους Κυπρίους.

Οι αντιδράσεις κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης τα τελευταία χρόνια φαίνεται να λαμβάνουν πλέον τα χαρακτηριστικά ενός πραγματικού κινήματος. Τα εν γένει χαρακτηριστικά του κινήματος αυτού και οι ιστορικές συγκυρίες μέσα στις οποίες γεννήθηκε και δρα, ποια προοπτική του δίνουν;

Δεν θα περιμέναμε, αλήθεια, ν' αναπτυχθεί αυτό το κίνημα στις αρχές της δεκαετίας του '90. Η ευρύτερη κρίση των κινημάτων και των κομμάτων της αριστεράς έχει ως αποτέλεσμα κάποιος να είναι πολύ διστακτικός ως προς την προοπτική του κινήματος. Παράλληλα όμως μ' αυτή την κρίση, η δεξιά στροφή της σοσιαλδημοκρατίας και η κατάρρευση των ευρωπαϊκών δυτικών κομμουνιστικών κομμάτων οδήγησε σ' ένα κενό πολιτικής εκπροσώπησης που τώρα φαίνεται να εκφράζεται διαμέσου όλων αυτών των κινημάτων, όχι κατά της παγκοσμιοποίησης, αλλά για μια άλλου τύπου παγκοσμιοποίηση. Χαρακτηρίζεται αυτό το κίνημα από μεγάλη πολυμορφία, εκφράζει διαφορετικές ευαισθησίες και θεωρώ πως αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε μια φάση που αναζητεί πλέον πολιτική εκπροσώπηση. Παράλληλα μ' αυτόν τον "συνασπισμό κοινωνικών δυνάμεων", σε παγκόσμια κλίμακα, θα υπάρξει και μια ανασύνθεση - επανίδρυση μιας πολιτικής εκπροσώπησης η οποία θα συμβαδίζει και θα εξυπηρετεί αυτό το κίνημα.

Το Κοινωνικό Φόρουμ είναι καρπός αυτών των κινηματικών διαδικασιών των τελευταίων χρόνων;

Το Φόρουμ είναι μια σύγκλιση ετερογενών δυνάμεων στο οποίο έχουμε ένα μίνιμουμ κοινών κοινωνικών στόχων. Η πολιτική εκπροσώπηση είναι πιο σκληρή και θ' αναπτυχθεί παράλληλα με τα κοινωνικά φόρουμ. Πιο συγκεκριμένα θα λέγαμε ότι οι οργανώσεις είναι πιο συγκροτημένες, έχουν συγκεκριμένους πολιτικούς σκοπούς και αυτός ακριβώς είναι και ο σκοπός της πολιτικής εκπροσώπησης, τα κινήματα φουσκώνουν και ξεφουσκώνουν. οι πολιτικές οργανώσεις, ως πιο συνειδητοποιημένες, παρουσιάζουν μια σταθερότητα μέσα στο χρόνο και μ' αυτόν τον τρόπο μπορούν να βοηθούν τα κινήματα ν' αναπτυχθούν.

Το Κοινωνικό Φόρουμ πως υπάρχει και πως λειτουργεί μέχρι σήμερα στην κυπριακή κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα;

Το Κυπριακό Κοινωνικό Φόρουμ λειτουργεί διαφορετικά από το ελληνικό γιατί οι συσχετισμοί δυνάμεων στην Κύπρο είναι διαφορετικοί. Το ΑΚΕλ, ένα κόμμα εξουσίας, παίζει καθοριστικό ρόλο στις διαδικασίες του Φόρουμ, ρόλο ελέγχου θα λέγαμε. Βέβαια, το Φόρουμ δεν ταυτίζεται με το ΑΚΕΛ, παρ' όλα αυτά, δεν μπορεί να εκφράσει ένα κοινωνικό ριζοσπαστισμό που θα μπορούσε να ενοχλήσει το ΑΚΕΛ.

Τα σύγχρονα κινήματα και η όποια έκφρασή τους στη Κύπρο ποιο ρόλο παίζουν στις σχέσεις των δύο κοινοτήτων, ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων;

Τα πράγματα είναι εδώ ιδιαίτερα σύνθετα και πολύπλοκα. Η στάση του ΑΚΕΛ στις πρόσφατες εκλογές δημιούργησε ρήγμα στις σχέσεις της Ε/Κ αριστεράς με την Τ/Κ και ως αποτέλεσμα αυτού και ρήγμα στις σχέσεις Φόρουμ και Τ/Κ αντιπολίτευσης. Οι Τ/Κ οργανώσεις δεν συνεργάζονται στενά με το Ε/Κ Φόρουμ. Ο Τάσος Παπαδόπουλος εκφράζει μια εθνικιστική προσέγγιση, η οποία δεν είναι ελκυστική για τους Τ/Κ, αλλά ούτε και οι συνεργάτες του προέδρου όπως το ΑΚΕΛ, μπορεί να είναι ελκυστικοί για τους Τ/Κ. Υπάρχει έτσι μια δυσπιστία απέναντι στο κυπριακό κοινωνικό φόρουμ ως συνδεδεμένο στενά με το ΑΚΕΛ και την ΠΕΟ.

Η ελληνοκυπριακή αριστερά, από την κατάθεση του σχεδίου Αναν μέχρι και τις κινητοποιήσεις των τουρκοκυπρίων ποια στάση κράτησε και πώς εξαργύρωσε τις δύο αυτές συγκυρίες;

Δεν έχουν ληφθεί υπόψη οι Τ/Κ ευαισθησίες. Έχουμε ζήσει τελευταίως γεγονότα εξαιρετικής σημασίας, για παράδειγμα η μαζική εξέγερση της κοινότητας ενάντια στο τουρκικό καθεστώς. Αυτή η δράση των Τ/Κ δεν αξιοποιήθηκε από την Ε/Κ πλευρά. Για παράδειγμα, ενώ οι Τ/Κ δήλωναν ότι ο στρατός πρέπει να φύγει οι Ε/Κ αριστεροί ψήφιζαν ένα πρόεδρο που δεν μπορούσε να είναι ελκυστικός στους Τ/Κ, με αποτέλεσμα η Τ/Κ κοινότητα να προτιμά τον Κληρίδη της παραδοσιακής δεξιάς, παρά τον Παπαδόπουλο του μακαριακού κατεστημένου. Επέλεξε, ουσιαστικά, η αριστερά να ακολουθήσει μια Ε/Κ πολιτική και όχι μια πολιτική που να συνδέει Ε/Κ και Τ/Κ αγνοώντας ή και υποτιμώντας τις δυναμικές που αναπτύχθηκαν στον Τ/Κ χώρο. Αυτό που συμβαίνει στον Τ/Κ χώρο είναι μια "συνειδησιακή επανάσταση", οι Τ/Κ νιώθουν ότι είναι Κύπριοι, ότι βρίσκονται σε αντιπαράθεση με το τουρκικό καθεστώς και το καθεστώς Ντενκτάς και το εξέφρασαν με τα κινήματα που ανέπτυξαν. Αγωνίστηκαν επιπλέον για μια λύση τώρα, κινητοποιήθηκαν για υιοθέτηση του σχεδίου Ανάν. Η Ε/Κ πλευρά κράτησε μια διφορούμενη στάση λέγοντας "ναι στο σχέδιο Ανάν αλλά...", δεν έλαβε μέρος σε καμιά σημαντική εκδήλωση αλληλεγγύης στους αγώνες των Τ/Κ, τονίζοντας περισσότερο το αλλά στο σχέδιο και όχι το ναι! Η Χαραυγή, το επίσημο μέσο έκφρασης του ΑΚΕΛ, όλο αυτό το καιρό έκανε μια καθαρά Ε/Κ προσέγγιση χωρίς να υπερβαίνει το εθνικό συμφέρον βάζοντας πάνω απ' αυτό το κοινό συμφέρον των δυο κοινοτήτων.

Είδαμε όμως σκηνές πραγματικής αλληλεγγύης να εκτυλίσσονται στη Κύπρο με την μαζική είσοδο στη βόρεια Κύπρο και στη νότια από Ε/Κ και Τ/Κ αντίστοιχα.

Τα πολιτικά κόμματα στην Κύπρο έμειναν πίσω από την κοινωνική πραγματικότητα. Πράγματι, ο λαός έχει επιδείξει μεγάλη ωριμότητα. Η έννοια της καθημερινότητας μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Κύπρο, σ' αυτό το επίπεδο τα "εθνικά ζητήματα" υποχωρούν μπροστά στην καθημερινή ζωή. Υπάρχει μια απομυθοποίηση, που ουσιαστικά παραμερίζει τις όποιες εθνικές ιδεολογίες, πέραν από αυτές υπάρχουν και συγκεκριμένα άτομα τα οποία είναι της άλλης κοινότητας και αυτό το επίπεδο της καθημερινότητας δημιουργεί αλληλεγγύη, δημιουργεί συνειδήσεις ως προς τα πρακτικά προβλήματα λύσης του κυπριακού όπως το να αντιληφθεί ο Ε/Κ πρόσφυγας που πηγαίνει στο βορρά ότι δεν είναι απλό πράγμα να ξεσπιτώσει κάποιον που γεννήθηκε εκεί από την μια μέρα στην άλλη. Ο χρόνος δημιούργησε νέες πραγματικότητες που κάποιος πρέπει να διαχειρισθεί αλλά όχι να παραγνωρίσει. Τώρα ο μέσος Κύπριος μπορεί ν' αντιληφθεί τα de facto δικαιώματα που προέκυψαν τα τελευταία 30 χρόνια.

Τελικά και επί της ουσίας πάντα, μπορούμε να πούμε ότι μια άλλη Κύπρος είναι εφικτή;

Μία άλλη Κύπρος είναι εφικτή αλλά προϋποθέτει την υπέρβαση των πολιτικών κατεστημένων. Καίρια είναι η δημιουργία μιας αλληλεγγύης από τα κάτω, Τ/Κ και Ε/Κ που να καταφέρει να βρει και πολιτική έκφραση και αυτό απαιτεί μια μακροχρόνια διαδικασία.

* Σημ. Όπου Ε/Κ ή Τ/Κ = ελληνοκύπριοι /ες ή τουρκοκύπριοι /ες και τα σχετικά επίθετα.

Η Εποχή, 13/7/2003